Cornelissen: schoenmakers en gezinnen in Nijmegen

Twee lege plaatsen krijgen namen

De Cornelissen-lijn was lange tijd een van de duidelijkste open plekken in de kwartierstaat. Matthijs Cornelissen was bekend als echtgenoot van Margaretha Theodora Kuijpers en als vader van Johanna Maria Cornelissen, maar zijn ouders waren nog niet betrouwbaar ingevuld. De eerdere onderzoeksronde R63 had die plaatsen nadrukkelijk open gelaten.

In de nieuwe onderzoeksaanvulling komen drie registraties samen: Matthijs’ geboorte in 1880, zijn huwelijk in 1901 en zijn overlijden in 1960. Alle drie noemen hetzelfde ouderpaar: Wilhelmus Johannes Cornelissen en Johanna Swartjes. Dat geeft deze familietak een steviger uitgangspunt. Vervolgens voert hun huwelijk van 1869 verder terug naar twee oudere gezinnen.

Dit verhaal gaat over die brongebonden Cornelissen-familie. Andere gelijknamige families, waaronder oudere naamdragers in de Maaseikse en Essense dossiers, worden er niet op achternaam mee verbonden.

Cornelius en Elisabeth: de oudste namen in de Cornelissen-lijn

Het huwelijk van Jacobus Cornelissen en Theodora de Wilde op 30 september 1841 in Nijmegen noemt de ouders van beide echtgenoten. Zijn ouders zijn Cornelius Cornelissen en Elisabeth Theelissen. Haar ouders zijn Jan de Wilde en Geertruij ter Nieder.

Cornelius wordt in deze index “metzelaarsopperman” genoemd, Jacobus schoenmakersknecht en Theodora dagloonster. Het zijn concrete beroepswoorden uit de bron. Zij laten een familie zien waarin arbeid en ambacht een plaats hadden; de stukken vertellen nog niet bij welke werkgever zij werkten, hoeveel zij verdienden of hoe hun huishouden eruitzag.

Voor Jacobus noemt de huwelijksindex een geboortedatum van 30 september 1820 en de plaatsnaam “Beekheim”. Bij zijn overlijden staat echter “Reckheim”. Het is verleidelijk om daar meteen een bekende buitenlandse plaats bij te zoeken, maar de oorspronkelijke akten moeten eerst duidelijk maken wat er geschreven staat. De geografische herkomst blijft daarom open.

Volledige afbeelding bekijken · vergroten

Jacobus en Theodora: huwelijk, ambacht en Hees

Voor Theodora geeft de huwelijksindex 17 september 1818 in Nijmegen als geboortedatum. Het huwelijk in 1841 plaatst het echtpaar dus concreet in de stad. De latere overlijdensindices noemen nog steeds hetzelfde ouderpaar aan beide kanten én de juiste partner. Dat ondersteunt de samenhang van de registraties.

Jacobus overleed op 21 mei 1893 te Hees, 72 jaar oud, en wordt als schoenmaker vermeld. Theodora overleed eveneens in Hees, op 25 december van dat jaar, 75 jaar oud. Deze twee overlijdensregistraties helpen de vroege en late vermeldingen bij elkaar te houden. Zij bewijzen niet dat het echtpaar gedurende alle tussenliggende jaren op één adres woonde.

De overgang van schoenmakersknecht in 1841 naar schoenmaker in 1893 is een aantoonbare verandering in de beroepsaanduiding. Het dossier bevat nog geen bewijs voor een eigen winkel, een werkplaats of het lidmaatschap van een gilde. Ook een mooi schilderij van Nijmegen is uitsluitend een beeld van de stad, niet van hun specifieke huis.

Wilhelmus Johannes en Johanna Swartjes

Hun zoon Wilhelmus Johannes Cornelissen trouwde op 4 maart 1869 in Nijmegen met Johanna Swartjes. De huwelijksindex geeft voor hem 11 april 1845 in Nijmegen als geboortedatum. Zowel hij als zijn vader Jacobus wordt in die registratie schoenmakersknecht genoemd. Het ambacht verschijnt daarmee in twee opeenvolgende generaties.

Johanna werd op 13 augustus 1842 in Beuningen geboren. Haar eigen geboorte-index en de huwelijksindex noemen Derk Swartjes en Theodora Maria Willems als ouders. Via haar verbindt de Cornelissen-lijn zich met Beuningen en met de families Swartjes en Willems.

Derk overleed op 9 maart 1854 in Beuningen, 57 jaar oud. Zijn overlijdensindex noemt Peter Swartjes en Petronella Gerrits als ouders. Theodora Maria overleed op 27 mei 1855, 50 jaar oud; haar ouders zijn volgens die index Jan Willems en Cornelia Swartjes. Johanna was volgens deze datums nog een kind toen beide ouders overleden. Wie daarna voor haar zorgde, is nog niet onderzocht en wordt niet ingevuld.

De naam Swartjes komt aan beide kanten van dit ouderpaar voor. Dat is op zichzelf geen bewijs van een onderling familieverband. Daarvoor zouden de oudere doop-, huwelijks- en gezinsregistraties verder moeten worden uitgewerkt.

De kinderen: geboorte en verlies in hetzelfde gezin

De gevonden registraties van Wilhelmus Johannes en Johanna laten zes kinderen zien. Theodora Jacoba werd op 7 juli 1869 geboren en overleed in 1885. Geertruida Theodora werd op 11 december 1872 geboren en overleed op 19 december, acht dagen later. Jacobus Theodorus werd in 1873 geboren en overleed in 1902.

Daarna volgen Matthijs Johannes, geboren op 19 september 1876 en overleden in november 1879, en Wilhelmus Johannes, geboren op 26 november 1878 en overleden in december 1879. Matthijs Cornelissen werd op 9 oktober 1880 geboren. Het oudere kind Matthijs Johannes is dus niet dezelfde persoon als deze latere Matthijs. Ook de zoon Wilhelmus Johannes is niet zijn gelijknamige vader.

De dubbele indexvermeldingen van één overlijden zijn evenmin extra kinderen. Juist in dit gezin is het noodzakelijk om voornamen, geboortejaren en ouders gezamenlijk te lezen. De registraties laten verliezen binnen het gezin zien; zij geven zonder aanvullende medische of andere bronnen geen doodsoorzaken.

Matthijs: van smidsknecht tot glazenwasser

Matthijs trouwde op 12 december 1901 in Nijmegen met Margaretha Theodora Kuijpers. Zijn huwelijksindex noemt hem smidsknecht; zijn vader Wilhelmus Johannes is schoenmaker. De bruid werd volgens dezelfde index op 5 mei 1883 in Nijmegen geboren. Haar ouders zijn Johannes Martinus Kuijpers, koopman, en Maria Berndina / Berendina Hoffman.

Via Margaretha komen ook Kuijpers en Hoffman in beeld. In het bestaande onderzoek staan daarachter onder meer Martinus Jacobus Kuijpers met Johanna Catharina Hartendorf en Anthonie Hoffman met Isabella Cuijpers. De nog oudere routes verschillen in bewijskracht en blijven in het familieoverzicht afzonderlijk gekwalificeerd. De nieuwe Cornelissen-vondsten maken die al bestaande zijtakken niet automatisch bewezen.

Bij het huwelijk van dochter Johanna Maria in 1937 staat Matthijs als glazenwasser vermeld. Dat is een andere beroepsvermelding dan de smidsknecht uit 1901. Wanneer en waarom hij van werk veranderde, is nog niet vastgesteld. De twee bronnen geven wel twee concrete momenten uit zijn arbeidsleven.

Margaretha overleed volgens het bestaande dossier op 29 maart 1957. Matthijs’ overlijdensindex noemt 2 april 1960 in Ubbergen, met Wilhelmus Johannes Cornelissen en Johanna Swartjes als ouders en Margaretha Theodora Kuijpers als partner. Die late registratie bevestigt opnieuw het ouderpaar dat bij zijn geboorte en huwelijk wordt genoemd.

Het volgende Nijmeegse gezin

Bij Matthijs en Margaretha zijn in deze onderzoeksronde geboorte-indices gevonden van Johanna Wilhelmina in 1903, Margaretha Theodora in 1904, Elisabetha in 1906, Wilhelmus Johannes in 1907 en Johanna Maria Cornelissen op 25 juli 1916. De dochter Margaretha Theodora overleed volgens een index in september 1905. Deze deelreeks is niet als volledige kinderrij afgesloten.

Johanna Maria trouwde op 28 mei 1937 in Nijmegen met Johannes Theodorus Janssen, fabrieksarbeider uit de Janssen-lijn. De huwelijksindex noemt de ouders van beide echtgenoten. Daardoor raken de twee artikelen elkaar op een precies gedateerd moment: het gezin Janssen–Cornelissen.

Johanna Maria’s overlijden op 21 februari 2016 behoort tot de bestaande familie- en projectgegevens; deze onderzoeksronde heeft daarvoor geen nieuwe oorspronkelijke overlijdensakte gelezen. Het verschil tussen een familiegegeven en een gecontroleerde historische archiefregistratie blijft zichtbaar, ook wanneer de familie zelf de recente geschiedenis goed kent.

Van Johanna Maria naar Daniël

De dochter van Johannes Theodorus Janssen en Johanna Maria Cornelissen is Johanna Wilhelmina Janssen. Zij trouwde volgens de familiepublicatie op 9 januari 1969 in Nijmegen met Robert Jan van den Bergh. Hun zoon Marcel Robertus Johannes van den Bergh is de vader van Daniël van den Bergh. Zo loopt de Cornelissen-tak via twee opeenvolgende Johanna’s naar de huidige generatie.

De familiegeschiedenis bestaat daardoor niet alleen uit de achternaam die wordt doorgegeven. Daniël draagt de naam Van den Bergh, maar de gezinnen van de Nijmeegse schoenmakers, de Beuningse Swartjes-familie en Matthijs en Margaretha horen evenzeer bij zijn voorouders. De bijgewerkte geschilderde kwartierstaat maakt die lijnen naast elkaar zichtbaar.

De volgende vragen zijn nu gerichter

De twee lege ouderplaatsen van Matthijs zijn ingevuld op basis van drie samenhangende indices. Hun eigen huwelijk heeft vier grootouders in beeld gebracht; de oudere huwelijks- en overlijdensindices voegen weer ouderparen toe. Dat is de belangrijkste opbrengst van deze ronde.

De oorspronkelijke akten blijven nodig, vooral om Jacobus’ geboorteplaats te lezen en de gegevens uit de indices te toetsen. Daarna kunnen Cornelius en Elisabeth en de Swartjes–Willems-gezinnen verder worden onderzocht. Er is nu een veel duidelijker route voor dat vervolg, zonder dat de nog open plaatsen met vermoedens worden gevuld.