Onderzoeksstand — 30-09-2026

Pastoor Theo Driessen (1911–1976)

Priester, bouwpastoor, streekhistoricus en archiefverzamelaar

Theodorus Wilhelmus Johannes (Theo) Driessen · biografische reconstructie volgens de aangeleverde R242-pagina. De genoemde publicaties en archiefgegevens zijn bronverwijzingen uit dat dossier.

Priester, bouwpastoor, streekhistoricus en archiefverzamelaar

Theodorus Wilhelmus Johannes Driessen, meestal Theo Driessen genoemd, was een Limburgse priester die zijn leven niet alleen aan het pastoraat wijdde, maar ook aan de geschiedenis van Noord-Limburg en het oude land rond Gennep, Ottersum, Middelaar, Well en de Duitse grens.

Voor het onderzoek naar Peter/Petrus van den Bergh × Anna Wolters en De Roepaan is Driessen een belangrijke historische gids. Zijn artikel “De Roepaan te Ottersum”, verschenen in de Loo-Kroniek van april 1960, behoort tot de belangrijkste oudere publicaties over het goed waar Peter van den Bergh later aantoonbaar woonde.

“Ik schrijf geen regel, of ik zet erbij waar ik de gegevens heb gevonden. Ieder woord is gewogen.”

Die uitspraak van Driessen vat zijn werkwijze goed samen: lokale geschiedenis moest volgens hem op bronnen rusten.

Van Steyl naar het priesterschap

Theo Driessen werd op 27 november 1911 te Steyl geboren. Zijn ouders waren Hendrik Frans Joseph (Handrie) Driessen en Maria Catharina Peeters. Het gezin was verbonden aan het Tegelse horecaleven; zijn ouders exploiteerden Hotel-Café-Restaurant Handrie Driessen. Theo groeide op als enige overlevende zoon tussen acht zussen.

Op 2 april 1938 werd hij in Roermond door bisschop Lemmens tot priester gewijd. Op 17 april 1938 droeg hij zijn eerste mis op in de Sint-Martinuskerk te Tegelen.

Zijn kerkelijke loopbaan bracht hem achtereenvolgens naar:

• Leunen, kapelaan, 1938–1940;

• Ottersum, kapelaan, 1940–1945;

• Middelaar, pastoor en bouwpastoor, 1945–1961;

• Well, pastoor, 1961–1972;

• daarna emeritus.

Driessen overleed op 16 januari 1976. De exacte overlijdensplaats wordt in moderne secundaire bronnen verschillend opgegeven en wordt daarom op deze website pas definitief vermeld wanneer de primaire registratie of het oorspronkelijke bidprentje is gecontroleerd.

Kapelaan in Ottersum tijdens de oorlog

In augustus 1940 werd Driessen kapelaan in Ottersum. Daarmee bevond hij zich tijdens de Tweede Wereldoorlog precies in het gebied dat later een belangrijk deel van zijn historische belangstelling zou vormen.

Zijn persoonlijke archief bevat stukken die rechtstreeks met deze oorlogsjaren en de regio samenhangen. In het huidige gemeentelijke archiefoverzicht van Gennep wordt zelfs vermeld dat een deel van het archief van de parochie H. Johannes de Doper te Ottersum tegenwoordig binnen het archief van Pastoor Th.W.J. Driessen in Venlo berust.

Dat maakt Driessen voor ons project dubbel belangrijk:

1. hij schreef over Ottersum en De Roepaan; 2. hij bewaarde en verzamelde historisch materiaal uit dezelfde streek.

De jonge bouwpastoor van Middelaar

Na de oorlog was Middelaar zwaar verwoest. Driessen werd in juli 1945, nog vóór hij zijn gebruikelijke pastoorsexamen had afgelegd, tot pastoor benoemd. Hij behoorde toen tot de jongste pastoors in de omgeving.

Zijn taak was veel groter dan alleen de gewone zielzorg. Middelaar moest praktisch opnieuw worden opgebouwd. Driessen werd daardoor een echte bouwpastoor.

Hij hielp bij het verkrijgen van bouwmaterialen, gebruikte zijn relaties in Steyl en Tegelen en werkte samen met de bevolking aan het herstel van het dorp. De nieuwe kerk van Middelaar kon in de kersttijd van 1948 in gebruik worden genomen. Volgens de toenmalige berichtgeving was dit het eerste definitieve kerkgebouw in Limburg dat na de bevrijding gereedkwam.

Driessen wilde geen willekeurig modern kerkgebouw. Hij schreef dat zijn wens uitging naar een Limburgse dorpskerk, traditioneel van karakter maar met moderne praktische voordelen. Architect J. Coumans werd bij het ontwerp betrokken.

Zijn betrokkenheid beperkte zich niet tot de kerk. In 1955 zegende hij onder meer een kruisbeeld in aan de Pastoorsdijk, als herinnering aan de behouden terugkeer van Middelaarse Indië-gangers.

Streekhistoricus

Al jong was Driessen geïnteresseerd in geschiedenis. Vanaf 1948 was hij bestuurslid van het Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap (LGOG). In 1970 werd hij tot erelid benoemd.

Zijn belangstelling was breed. Hij schreef en verzamelde materiaal over onder meer:

• Gennep en het oude land van Kleef;

• Ottersum en De Roepaan;

• Middelaar en Mook;

• Tegelen en Steyl;

• Well;

• Belfeld;

• Heijen;

• kerken, kapellen en religieuze kunst;

• middeleeuwse parochies;

• adellijke en lokale families;

• oude wegen;

• Romeinse en vroegmiddeleeuwse geschiedenis;

• de Tachtigjarige Oorlog;

• kloosters;

• landschap en bewoningsgeschiedenis.

Een artikel uit 1993 typeerde zijn schrijfstijl treffend: Driessen probeerde geschiedenis niet ingewikkelder te maken dan nodig was, maar vertelde haar in heldere taal en maakte het verleden begrijpelijk voor de inwoners van de streek.

Onderzoek ondanks blindheid

In zijn laatste levensjaren werd Driessen blind. Zijn historische werk stopte daardoor niet.

In 1970 vertelde hij dat vrienden meerdere avonden per week naar de pastorie kwamen. Zij lazen hem boeken en documenten voor, discussieerden met hem over historische vraagstukken en hielpen hem bij het verwerken van de bronnen. Driessen gebruikte een dictafoon om zijn teksten en aantekeningen vast te leggen.

Voor archiefonderzoek maakte hij intensief gebruik van fotokopieën. Daardoor kon hij materiaal uit binnen- en buitenlandse archieven thuis bestuderen.

Zijn eigen woorden zijn voor onze huidige onderzoeksmethode bijna een beginselverklaring:

“Ik schrijf geen regel, of ik zet erbij waar ik de gegevens heb gevonden. Ieder woord is gewogen.”

Zijn archief

Het Gemeentearchief Venlo bewaart het archief:

Archief 116 — Pastoor Th.W.J. Driessen, 1944–1976.

De collectie heeft een omvang van ongeveer zes strekkende meter en is volgens de archiefgids volledig openbaar. Zij bestaat zowel uit Driessens eigen archief als uit archieven en stukken die hij elders verzamelde.

Voorbeelden uit de collectie zijn stukken over:

• oorlogsschade aan kerkelijke gebouwen;

• de noodkerk en pastorie van Middelaar;

• Ottersum tijdens de oorlog;

• genealogische en lokale historische onderwerpen;

• materiaal dat Driessen voor zijn publicaties bijeenbracht.

Voor ons onderzoek is bijzonder belangrijk dat de gemeente Gennep aangeeft dat een deel van het oude parochiearchief van Ottersum binnen deze Driessen-collectie is terechtgekomen.

Onderzoeksdoel voor Familie Van den Berg 3.0

Het Driessen-archief moet nog systematisch worden gecontroleerd op:

Peter/Petrus van den Bergh – Anna Wolters – De Roepaan – Dercks/Diercks – Van de Loo – veer/veerrecht – pacht – eigendom – testamenten – jaargetijden – oude afschriften en bronnotities.

De Roepaan te Ottersum

Voor deze website is Driessens artikel:

Pastoor Th. Driessen, “De Roepaan te Ottersum”, Loo-Kroniek nr. 14, april 1960, p. 1–14

van bijzonder belang.

De publicatie is ouder dan vrijwel alle huidige internetreconstructies over De Roepaan en werd geschreven door iemand die de streek persoonlijk kende, jarenlang in Ottersum en Middelaar werkzaam was en intensief oude archieven raadpleegde.

Driessen wordt daarom op deze website behandeld als een belangrijke historische bron, maar niet als onfeilbare eindconclusie.

Wij maken steeds onderscheid tussen:

• wat Driessen schrijft;

• naar welke oude bron hij verwijst;

• wat wij inmiddels zelf in een primaire akte hebben teruggevonden;

• wat nog gecontroleerd moet worden.

Dat is vooral belangrijk bij de overgang van Hendrick Dercks naar Peter van den Bergh, de eigendomsgeschiedenis van De Roepaan en de mogelijke oude veer- en pachtrechten.

Belangrijke publicaties

Driessen publiceerde veel meer dan alleen over De Roepaan. Onderstaande lijst is een selectie, geen volledige bibliografie.

1952 — Geschiedenis van Tegelen

Een omvangrijke lokale geschiedenis. Vooral zijn hoofdstukken over de ontwikkeling van industrie en plaatselijke samenleving werden ook later nog geraadpleegd.

1960 — De Roepaan te Ottersum

Loo-Kroniek nr. 14, april 1960, p. 1–14. Voor Familie Van den Berg 3.0 een centrale secundaire bron.

1962 — Historische aantekeningen bij het honderdjarig bestaan van het dekenaat Gennep

Gedenkboek over het dekenaat Gennep, met historische gegevens over de parochies in de streek.

1964 — 50 Middeleeuwse Parochiekerken in Limburg

Deel over Midden- en Noord-Limburg, uitgegeven door de Restauratiestichting Limburg.

1965 — De Sint Rochuskapel op de Kamp

Samen met J.J. Daemen. Niet alleen een geschiedenis van de kapel, maar ook onderzoek naar Derck Daemen en families uit Well, Bergen en Ayen.

1971 — Geschiedenis van de St. Urbanusparochie te Belfeld

Een uitgebreide parochiegeschiedenis.

1971 — Artikelen in De Maasgouw

Samen met M.P.J. van den Brand publiceerde hij onder meer over Boc van Mere (Boxmeer) voor 1300 en het St. Dionysiusgilde te Heijen.

1972 — Die Vögte von Straelen

Samenwerking met M.P.J. van den Brand en Leopold Henrichs.

1973 — Een gebedenboek van Elisabeth van Bijlandt, geb. Schenck van Nydeggen, vrouwe van Well

Verschenen in De Maasgouw.

1975 — 1000 jaar Gennep

Samen met M.P.J. van den Brand. Een boek van ruim 160 pagina’s over de geschiedenis van Gennep.

1976 — De Kevelaerse kelk te Tegelen

Een van zijn laatste artikelen, verschenen in De Maasgouw in hetzelfde jaar waarin ook een in memoriam voor hem werd gepubliceerd.

1980 — Well en wee van een kasteeldorp in Noord-Limburg

Postuum verschenen, bewerkt door Hen Camps.

1992 — Heemkundige Aantekeningen

Een latere bundeling en actualisering van materiaal dat Driessen eerder als artikelen en schoolstencils had geschreven. De Gennepse publicist Wiel van Dinter vulde het materiaal aan met actuele informatie en foto’s.

Driessen en het onderwijs in streekgeschiedenis

Driessen wilde lokale geschiedenis niet alleen voor wetenschappers bewaren. Hij stelde uit zijn artikelen in de Maas- en Niersbode een bundel samen die als gestencild lesmateriaal op scholen kon worden gebruikt.

Daarin behandelde hij onder meer:

• de vorming van het landschap;

• de oudste bewoners;

• Romeinse wegen;

• middeleeuwse machtsverhoudingen;

• de Tachtigjarige Oorlog;

• kloostergeschiedenis;

• lokale parochies en religieuze monumenten.

Hij probeerde zo de geschiedenis letterlijk terug te brengen naar de plaatsen waar zij zich had afgespeeld.

Waarom Driessen op deze familiesite een eigen pagina krijgt

Pastoor Driessen was geen lid van de familie Van den Bergh. Toch hoort hij nadrukkelijk thuis op deze website.

Zonder onderzoekers als Driessen zouden veel lokale verhalen, oude bronverwijzingen en documenten rond De Roepaan, Ottersum, Gennep en het Niersdal veel moeilijker terug te vinden zijn.

Voor ons onderzoek vervult hij vier rollen:

1. Historicus — hij reconstrueerde de geschiedenis van de streek. 2. Bronverwijzer — zijn publicaties kunnen naar oudere, soms moeilijk vindbare archiefstukken leiden. 3. Archiefverzamelaar — hij bewaarde materiaal dat anders mogelijk versnipperd of verloren was geraakt. 4. Onderzoeksbrug — zijn werk helpt ons oude familieoverleveringen te vertalen naar concrete archiefvragen.

Wat wij wél en niet doen

Wij nemen Driessens conclusies niet automatisch over.

Waar mogelijk zoeken wij steeds terug naar:

• de originele akte;

• het oorspronkelijke kerkregister;

• het hypotheekboek;

• de rekening;

• het pachtregister;

• de gerechtrol;

• of een andere primaire bron.

Daarmee eren we eigenlijk precies de methode die Driessen zelf uitdroeg: vertellen wat de bronnen werkelijk zeggen en duidelijk maken waar de informatie vandaan komt.

Tijdlijn

Bronnen bij deze pagina

• Archief Well, pagina Pastoor Theo Driessen.

• Gemeente Gennep, Gemeentearchief, verwijzing naar archief 116 Pastoor Th.W.J. Driessen en Ottersums parochiearchief.

• Gemeentearchief Venlo, Archief 116 — Pastoor Th.W.J. Driessen 1944–1976.

• Heemkundekring De Grenssteen, Rond de Grenssteen nr. 25 (1993), “Mook in de letteren (21)”.

• Parochie H. Antonius Abt, geschiedenis Middelaar.

• Koninklijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap, inhoudsregister De Maasgouw.

• Loo-Archief, Loo-Kroniek nr. 14, 51 en 61.

• BHIC, catalogusvermelding De Roepaan te Ottersum, nr. 784.

• Meertens Instituut, Bedevaarten in Nederland, bibliografische vermeldingen Driessen.

• Bibliotheek- en catalogusvermeldingen van Driessens publicaties.

Bronkritische notitie

De overlijdensdatum 16 januari 1976 is consistent. De overlijdensplaats wordt in moderne secundaire registraties zowel als Well als Venlo opgegeven. Tot controle van de primaire registratie wordt de plaats daarom niet als definitief feit op de website weergegeven.

Volledige aangeleverde tekst, tijdlijn en bronlijst