Archiefvast · 25 mei 1388
Een jonker in het Kleefse leenregister
Het Registrum feudorum fere omnium Clivensium, een register van Kleefse lenen, noemt op folio 15a: “Joncher Frederick van den Berge, wegen Bijland”. De regel legt geen afstamming vast, maar wel een juridische verhouding: Frederik trad op als rechthebbende of leenhouder voor Bijland.
De bron is belangrijk omdat zij de naam Van den Berge, de heerlijkheid Bijland en het landsheerlijke bestuur van Kleef in één gedateerde registratie samenbrengt.
Vrijwel zekere identificatie
Frederik III van den Bergh
De combinatie van naam, titel, datum en Bijland past precies bij Frederik III van den Bergh. Hij volgde in 1387 zijn vader Willem I op als heer van Bergh en was via zijn moeder Sophia van Bylandt verbonden met Bylandt, Millingen en Pannerden. De leeninschrijving volgt één jaar na die opvolging.
Frederik III van den Bergh
Ridder en heer van Bergh en Bylandt; overleden 3 oktober 1416.
Catharina van Buren
Omstreeks 1370 gehuwd met Frederik III.
Willem I van den Bergh
Heer van Bergh en Bylandt; overleden in 1387.
Sophia van Bylandt
Vrouwe van Bylandt, Millingen en Pannerden.
Historische achtergrond
Waarom een heer van ’s-Heerenberg in een Kleefs register staat
Middeleeuwse gebieden vormden geen aaneengesloten staten zoals tegenwoordig. Een edelman kon eigen heerlijkheden bezitten en tegelijk bepaalde goederen als leen van een andere landsheer houden. Bijland lag in het grensgebied van Rijn, Duffelt en Kleef. Daardoor kon Frederik heer van Bergh en Bylandt zijn, terwijl voor Bijland een leenrechtelijke band met Kleef bestond.
De woorden “wegen Bijland” betekenen daarom niet eenvoudig dat Frederik uit een plaats Bijland kwam. Zij duiden in dit register op de hoedanigheid waarin hij werd opgenomen: vanwege zijn rechten of leenbezit in Bijland.
Vrouwelijke erfopvolging
Van Huis de Monte naar Van der Leck
Frederik en Catharina hadden een wettige dochter, Sophia van den Bergh. Zij huwde Otto van der Leck. Omdat Sophia al in 1412 overleed en Frederik in 1416 zonder wettige zoon stierf, ging de opvolging via haar zoon Willem.
Willem II, geboren in 1404 als Van der Leck, volgde zijn grootvader in 1416 op. In het Kleefse leenregister verschijnt Willem van der Leck op 9 juli 1419 bij de overdracht en hernieuwde belening van Bijland. In 1441 nam hij de naam Van den Bergh van zijn moeder aan. Daarmee bleef de naam van het huis voortbestaan via de vrouwelijke lijn.
Naast Sophia wordt een buitenechtelijke zoon genoemd: Jan van den Bergh, genaamd Raffenbergh. Hij erfde de hoofdheerlijkheid niet.
Sophia van den Bergh
Dochter van Frederik III en Catharina; overleden in 1412.
Otto van der Leck
Heer van Hedel en Almsteen; echtgenoot van Sophia.
Willem II van den Bergh
Geboren 1404; heer van Bergh vanaf 1416 en in 1419 bij Bijland vermeld.
Jan Raffenbergh
Jan van den Bergh, genaamd Raffenbergh; zoon van Frederik III.
De opeenvolging in context
Van opvolging tot hernieuwde belening
| Jaar | Gebeurtenis | Betekenis |
|---|---|---|
| 1381 | Overlijden Sophia van Bylandt | Frederiks aanspraken op Bylandt komen uit de moederlijke lijn. |
| 1387 | Frederik volgt Willem I op | Hij wordt heer van Bergh. |
| 25-05-1388 | Kleefse leenvermelding | “Joncher Frederick van den Berge, wegen Bijland”. |
| 01-06-1395 | Frederik opnieuw bij Bijland vermeld | De leenrelatie blijft aantoonbaar bestaan. |
| 1412 | Overlijden dochter Sophia | Haar zoon Willem wordt de toekomstige erfopvolger. |
| 03-10-1416 | Overlijden Frederik III | Laatste heer uit de mannelijke lijn van Huis de Monte. |
| 09-07-1419 | Willem van der Leck en Bijland | Overdracht en beloofde hernieuwde belening bevestigen de opvolging. |
| 1441 | Willem neemt de naam Van den Bergh aan | De moederlijke huisnaam wordt voortgezet. |
Bewijsgrens
Wat deze vondst wel en niet bewijst
| Conclusie | Status |
|---|---|
| Een jonker Frederik van den Berge werd op 25 mei 1388 wegens Bijland geregistreerd. | Archiefvast |
| Deze leenhouder is Frederik III, heer van Bergh en Bylandt. | Vrijwel zeker; naam, titel, bezit en tijd passen samen |
| De opvolging liep via Sophia naar Willem van der Leck. | Sterk historisch onderbouwd |
| Frederik woonde in de Zwanenburcht te Kleef. | Niet aangetoond |
| Peter van den Bergh van De Roepaan stamde van Frederik af. | Niet aangetoond; takken blijven gescheiden |