VBFamilie Van den Berghonderzoeksdossier

Bronnenbijlage · 13 oktober 2026

Familie Janssen — van de grensdorpen via Ooij en Erlecom naar Nijmegen

Onderzoeksdossier bij Janssen: de zijtakken uit elkaar gehouden

Familie Janssen — van de grensdorpen via Ooij en Erlecom naar Nijmegen

Nieuwe tekst voor de bestaande websitepagina familie-janssen-tot-daniel.html
Onderzoeksdatum: 11 oktober 2026
Publicatiestatus: complete samengestelde redactionele V2 (oud geografisch concept integraal behouden plus verre kandidaten), niet live geplaatst. ADD-ONLY: bestaande tekst, historische onderzoeksstanden, illustraties, familiewapens, kwartierstaten en gezinsoverzichten blijven staan.

Noot voor de lezer. Dit artikel volgt de gedocumenteerde plaatsen in de Janssen-familiegeschiedenis en aanverwante familiekringen, niet één volledig bewezen verhuisroute. Een doop of huwelijk in een parochie bewijst zonder extra gegevens niet dat het gezin ook in die plaats woonde. Waar oudere voorouderverbindingen nog onzeker zijn, staat dat expliciet aangegeven.

Een familiegeschiedenis aan beide zijden van de grens

De geschiedenis van de familie Janssen, de familievertakking Janssen in de voorouders van Daniël van den Bergh, begint in de bewaarde bronnen niet op één duidelijk aanwijsbaar adres. De oudste onderzochte Janssen-families verschijnen in de Duffelt, het grenslandschap tussen Nijmegen en de Nederrijn, met dorpjes die tegenwoordig in Nederland of Duitsland liggen. Kerkregisters voeren ons naar Leuth, Niel, Mehr, Wyler, Kranenburg en Zyfflich. In latere generaties worden Ooij, Erlecom en Nijmegen belangrijke plaatsen. Ook Heumen, Ubbergen, Persingen, Millingen en Doesburg komen voor in de bredere verwantschappen. De grenzen op de kaart hoeven destijds geen grenzen in het dagelijks familie- en kerkelijke leven te zijn geweest.

Nog vóór de familie Janssen: een mogelijke Van Benthem-voorouderlijn tot circa 1535

Het onderzoek is intussen verder teruggegaan dan de vroegste bekende akten waarin de naam Janssen/Jansen in onze onderzochte families voorkomt. Via de mogelijke vrouwelijke voorouderlijn Janssen – Mintjes – Van Benthum/Van Benthem komt een historische familie uit Leuth en Kekerdom in beeld. Dit is een voorouderhypothese, geen bewezen uitbreiding van de rechtstreekse afstamming. De vroegste in het huidige onderzoek genoemde kandidaat is Rutger (Rutgerus) van Benthem, geboren omstreeks 1535. Hij droeg dus niet de achternaam Janssen.

Een gespecialiseerde historische reconstructie en enkele particuliere stambomen noemen deze vermoedelijke generaties:

  1. Rutger van Benthem, circa 1535, verbonden aan Leuth/Kekerdom, in historische reconstructies genoemd in de late zestiende eeuw.
  2. Walraven van Benthem, circa 1580, mogelijk zoon van Rutger; de familie verschijnt in verband met de Ahlinge Hof te Leuth.
  3. Johannes/Joannes van Benthem, circa 1608, volgens die reconstructies zoon van Walraven, verbonden aan Helena van Bergeren.
  4. Nicolaus van Benthum, circa 1656, mogelijk overleden op 8 november 1719 in Leuth; sommige particuliere stambomen noemen hem als zoon van Johannes en Helena. Andere uitgewerkte kinderlijsten noemen hem niet. Daarom blijft Johannes → Nicolaus onbewezen.
  5. Helena/Hilleken Spronck, mogelijk de echtgenote van Nicolaus, met een naamgenoot die op 5 maart 1731 in Leuth op ongeveer 81-jarige leeftijd werd begraven. Haar verwantschap met de hieronder genoemde Aleida is nog niet sluitend aangetoond.
  6. Aleida van Benthum, gehuwd met Gerardus Janssen op 15 mei 1720 te Leuth. Nicolaus en Helena als haar ouders is een kandidaatverbinding, nog geen bewezen vader-moederschap.

Het paar Gerardus Janssen × Aleida van Benthum had volgens Leuthse dooptranscripties onder meer een dochter Maria (1726). Mogelijk was zij de Maria Janssen die in 1760 met Wolterus Mintjes trouwde. Hun dochter Maria Agnes Mintjes, gedoopt in 1762 te Zyfflich, zou vervolgens de moeder kunnen zijn van Petrus Janssen (1802), maar ook hier moeten de overgang van Maria 1726 naar de bruid 1760, de identiteit van Maria Agnes en vooral Petrus 1802 naar Peter van 1824 nog afzonderlijk worden bewezen.

Dit is de verst teruggaande kandidaatroute die we in de geschilderde kwartierstaat opnemen: tot circa 1535, met onderbroken/gestippelde verbindingen voor de open schakels. Daarmee blijft de bijzondere historische hypothese zichtbaar en voor toekomstig onderzoek toetsbaar. Zij mag niet als een bewezen Janssen-stamlijn worden weergegeven.

Waarom dit onzeker is: ten minste de verbindingen Johannes → Nicolaus, Nicolaus/Helena Spronck → Aleida, Maria Janssen (1726) → bruid Mintjes (1760) en Petrus 1802 → bruidegom Peter Janssen (1824) ontbreken nog als sluitend bewezen schakels. Sommige particuliere stambomen geven Nicolaus wel als zoon van Johannes; een andere bronnenbewerking houdt de ouders van Aleida juist onbekend. De verschillende opvattingen blijven als onderzoeksstanden bewaard.

Bronnen voor deze kandidaatfamilie:

Leuth: het oudste onderzochte Janssen-gezin, 1720

In Leuth (Nederland) trouwden op 15 mei 1720 Gerardus Janssen en Aleida van Benthum. Het Leuthse doopregister noemt onder meer hun kinderen Joanna (1721), Nicolaus (1723), Maria (1726), Joannes (1729), Helena (1732), Theodora (1734) en Theodora Wilhelmina (1735). Deze gebeurtenissen behoren tot de vroegste nauwkeurig geregistreerde Janssen-gezinnen van het onderzochte familienetwerk. De mogelijke aansluiting van hun dochter Maria (gedoopt 29 augustus 1726) op Maria Jansen, die in 1760 met Wolterus Mintjes trouwde, is veelbelovend, maar moet met originele akten verder worden onderbouwd.

Bewijsstatus: huwelijk en dopen op kerkregistertranscriptieniveau; aansluiting op de rechtstreekse lijn van Daniël nog niet definitief bewezen.

Niel en Mehr: een oudere kandidaat-tak, 1727–1742

Over de Duitse grens, in Niel, trouwden Cornelius Jansen en Dorothea Ermers op 23 april 1727. Dopen uit Niel noemen verschillende kinderen. In Mehr werd op 5 augustus 1742 een Matthaus Jansen gedoopt, zoon van Cornelius Jansen en Theodora/Dorothea Ermers. Of deze Matthaus dezelfde Mathias is die later met Gertrudis Lenders een gezin vormde, is niet bewezen.

Het probleem zit in een belangrijke tegenspraak: een begraaftranscriptie noemt Mathias Jansen, overleden 14 april 1809 in Kranenburg als 78-jarige weduwnaar van Gertrudis Lenders. Een man geboren in augustus 1742 zou toen ongeveer 66 zijn geweest. De twee personen mogen dus nog niet stilzwijgend tot één voorouder worden samengevoegd.

Bewijsstatus: de vermeldingen in Niel en Mehr zijn genealogisch relevant; de verbinding met de direct bewezen lijn is kandidaat.

Wyler en Kranenburg: de familie van Gerardus Janssen

Voor Gertrudis Lenders, vrouw van Mathias Janssen, bestaan mogelijke doopinschrijvingen uit Wyler uit 1736, 1739 en 1741. De registers spreken elkaar voor een van deze kinderen zelfs tegen over de achternaam van de vader: Simons of Linders. Daarom kan haar geboorteplaats nog niet worden vastgesteld.

De sterkste geografische aanwijzing in deze generatie wijst naar Kranenburg. De latere huwelijksregistraties van Gerardus Janssen noemen 15 maart 1777 in Kranenburg als zijn geboortedatum en -plaats en Mathias/Mathieu Janssen en Gertrudis Lenders als zijn ouders. Gerardus trouwde volgens de huwelijksregisters in 1811 in Ooij en Persingen met Hendrina Arnst en in 1821 in Nijmegen met Theuntje van der Wedden. De gelijkheid van naam, geboortedatum, geboorteplaats en ouders maakt het zeer waarschijnlijk dat deze twee huwelijken dezelfde Gerardus betreffen. De originele akten blijven de hoogste bewijsbron.

Bewijsstatus: Kranenburg als geboorteplaats van Gerardus en de vermelde ouders zijn op burgerlijke-standindexniveau onderbouwd; de eerdere generaties kennen open identiteitsvragen.

Zyfflich: het belangrijke Duitse kerkdorp dat niet vergeten mag worden

Ook Zyfflich (Duitsland, tegenwoordig gemeente Kranenburg) is onmisbaar. In de katholieke kerkboeken van dit dorp keren Janssen, Jansen, Mintjes/Mijntjes en Keup regelmatig terug. De doop van Maria Agnes Mintjes staat in een uitgewerkte transcriptie op 20 april 1762, als dochter van Wolterus Mintjes en Maria Jansen. In het kerkelijke trouwregister staat vervolgens 25 november 1787 het huwelijk van Maria Agnes Mintjes met Petrus Keup; zij wordt op 12 mei 1801 als weduwe van Petrus Keup bij een huwelijk met Gerardus Janssen genoemd. Deze laatste Gerardus is nog niet sluitend geïdentificeerd als de man uit Kranenburg (1777).

Er wordt bovendien een Petrus Janssen uit 1802 genoemd in secundaire genealogieën: de ene noemt Ooij en Persingen, de andere Zyfflich als geboorteplaats, en de doop zou met Zyfflich verbonden zijn. Dit plaatsverschil moet uit het originele doop- en huwelijksmateriaal worden opgelost. Tijdelijk wonen in Zyfflich is nog niet zelfstandig aangetoond: de kerkboeken omvatten ook dopen van gezinnen die expliciet uit Ooij, Erlecom of Wercheren kwamen.

Bewijsstatus: kerkelijke familieverbinding met Zyfflich goed onderbouwd; woonplaats van afzonderlijke personen en de 1802-identiteit nog te bewijzen.

Ooij, Persingen, Ubbergen en Heumen: de negentiende-eeuwse gezinsbasis

In Ooij werd Geertruijda Janssen op 5 december 1805 geboren, volgens een later huwelijksrecord dochter van Gerhard Janssen en Maria Mintjes. In Ubbergen trouwden op 4 augustus 1824 Peter/Petrus Janssen en Maria Thomassen. Het gezin kreeg volgens de huidige reconstructie meerdere kinderen, onder wie de latere Theodorus Janssen, die op 1 november 1888 in Ooij overleed en van wie een overlijdensindex Peter Janssen en Maria Thomassen als ouders noemt.

Maria Thomassen, geboren in Heumen, overleed 24 juli 1849 in Ooij. Haar overlijdensindex noemt haar ouders Peter Thomassen en Johanna van der List. De familie Thomassen–Van der List voert het onderzoek dus óók naar Heumen, maar behoort tot een aangetrouwde vooroudertak; Heumen is niet zonder meer een oudere woonplaats van de Janssen-mannen. De registratienamen Ooij en Persingen en Ubbergen kunnen bovendien op parochie of burgerlijke-standgemeente slaan, niet per se op het woonadres van iedere genoemde persoon.

Open sleutelvraag: is de in een doop-/genealogische reconstructie genoemde Petrus Janssen van 19 april 1802, zoon van Gerardus Janssen en Maria Agnes Mintjes, werkelijk de bruidegom van 1824 en de in 1865 in Ooij overleden Peter Janssen? De originele huwelijksakte van 1824, de huwelijksbijlagen en de overlijdensakte moeten dit nog definitief sluiten.

Erlecom: de familie van grootvader Johannes Theodorus Janssen

In de volgende generaties verschijnt Erlecom nadrukkelijk. Petrus Janssen (geboren omstreeks 1873) en Theodora Arntz (geboren omstreeks 1879) vormen de onderzochte oudergeneratie van Johannes Theodorus Janssen, die volgens de bestaande familiegegevens 11 oktober 1912 te Erlecom werd geboren. De officiële geboorte-index van hun zoon Theodorus Franciscus Janssen, geboren 18 maart 1904 in Erlecom, bevestigt dit ouderpaar en de plaats in die periode.

De familie leefde in een gebied waarin landbouw, rivierlandschap en later de baksteenindustrie belangrijk waren. Voor individuele familieleden mogen concrete beroepen uitsluitend worden genoemd wanneer een akte of registratie die vermeldt: bijvoorbeeld landbouwer bij Peter Janssen in 1849 en arbeider bij Petrus Janssen in de geboorteakte van 1904. Niet iedere Janssen was automatisch steenarbeider.

Millingen, Kekerdom en Doesburg: families die zijwaarts uitwaaierden

De bredere familienetwerken raken ook aan Millingen, waar bevolkingsregisters acht kinderen tonen van Johanna Janssen × Gerardus Henricus Leenders. Kekerdom komt als naburige onderzoeksplaats voor in registers en familieverbanden; het is nog geen bewezen woonplaats voor iedere beschreven Janssen-persoon. Een tak van de verwante familie Mintjes komt uiteindelijk in Doesburg terecht: Petrus Mintjes trouwde daar 14 december 1836 met Harmina Lap. In de gepubliceerde aktebewerking worden zijn grootouders Wouter Mientjes en Maria Jansen genoemd. Dat is een waardevolle zijtak, maar geen bewijs dat de directe Janssen-lijn zelf naar Doesburg verhuisde.

Nijmegen: de stad waarmee dit familieverhaal eindigt

Tot slot komt Nijmegen in beeld, niet als uit een akte bewezen eindpunt van één rechte verhuisroute, maar als plaats waar het uitgebreide familienetwerk op verschillende momenten aantoonbaar verschijnt. Gerardus Janssen trouwde er in 1821 met Theuntje van der Wedden; de verwante Joannes Gerardus Mintjes overleed er volgens een huwelijksaktebewerking in 1826, en Antonius Janssen — zoon uit een latere verbinding van Gerardus met Hendrina Arnst — overleed er volgens de genealogische en burgerlijke-standverwijzingen in 1897. Daarmee heeft Nijmegen een concrete plaats in het verhaal, naast Ooij en Erlecom.

De Janssen-geschiedenis die voor Daniël van den Bergh van belang is, voert ons dus door een levendig Nederlands-Duits grensgebied en eindigt in deze vertelling in Nijmegen. Daarbij blijven de banden met de Holdeurn in Berg en Dal die elders in de bestaande familiegeschiedenis worden beschreven, herkenbaar en behouden: een latere familieverbinding mag niet verdwijnen doordat dit hoofdstuk geografisch op Nijmegen afsluit.

De plaatsen in één overzicht — met bewijstatus

Plaats Waarom deze plaats voorkomt Wat is wel/niet aangetoond?
Leuth (NL) Huwelijk Gerardus Janssen × Aleida van Benthum (1720); dopen 1721–1735; huwelijk Mintjes × Jansen (1760) Kerkregistraties aanwezig; aansluiting op directe lijn deels kandidaat
Niel (D) Cornelius Jansen × Dorothea Ermers trouwt (1727) Gebeurtenis getranscribeerd; afstamming naar onze Mathias niet bewezen
Mehr (D) Matthaus Jansen gedoopt (1742) Identificatie met Mathias †1809 strijdig qua leeftijd
Wyler (D) Kandidaten Gertrudis Lenders (1736/1739/1741) Geen zekere identificatie van echtgenote Mathias
Kranenburg (D) Gerardus Janssen geboren 1777; overlijdensvermelding Mathias in 1809 Geboorteplaats Gerardus staat in twee BS-huwelijksindexen; Mathias-bewijsconflict
Zyfflich (D) Janssen–Mintjes–Keup dopen en huwelijken, mogelijk Petrus 1802 Kerkelijk aantoonbaar; inwoning/verblijf niet automatisch bewezen
Ooij (NL) Geertruijda 1805, gezin Petrus Janssen × Maria Thomassen, overlijdens 1849/1865/1888 Sterke burgerlijke-standindexen; ontbrekende 1802 ↔ 1824 schakel
Persingen (NL) Burgerlijke-stand-/parochieregistraties Ooij en Persingen Kan registratiedistrict zijn, niet automatisch woonplaats
Ubbergen (NL) Huwelijken en burgerlijke stand, onder andere 1824 Gemeente/akteplaats, niet in alle gevallen bewijs van woonplaats
Heumen (NL) Geboorteplaats Maria Thomassen en doop broer Thomas 1789 Thomassen–Van der List-vooroudertak, niet Janssen-woonplaats
Erlecom (NL) Geboorte Theodorus Franciscus 1904; grootvader Johannes Theodorus 1912 volgens familiegegevens 1904 BS-geboorte-index onderbouwd; 1912 eigen akte nog toetsen
Millingen (NL) Janssen–Leenders-zijtak en acht kinderen Bevolkingsregisters; geen rechtstreekse verhuisstap van stamvaderlijn
Kekerdom (NL) Nabijgelegen familie-/archiefonderzoek Geen zelfstandige Janssen-verhuizing bewezen
Doesburg (NL) Petrus Mintjes × Harmina Lap 1836 Verwante Mintjes-zijtak; geen rechtstreekse Janssen-verhuizing
Nijmegen (NL) Huwelijk Gerardus 1821, overlijdens in Mintjes- en Janssen-zijtakken Aantoonbare familiegebeurtenissen; slot van het geografische verhaal
Berg en Dal / de Holdeurn (NL) Reeds aanwezige latere familieverbinding Bestaand artikel niet wissen; precieze relatie aan bestaande bronnen toetsen

De oudste Janssen en de oudste mogelijke voorouder: twee verschillende antwoorden

Voor de familienaam Janssen/Jansen is Gerardus Janssen, getrouwd in 1720 in Leuth, één van de vroegst concreet onderzochte dragers in een mogelijke moederlijke zijlijn. In de mogelijke vaderlijke Janssen-lijn is Cornelius Jansen, gehuwd in 1727 in Niel, de vroegste gedocumenteerde kandidaat. Zijn vermeende zoon Matthaus (Mehr, 1742) mag vanwege de leeftijdstegenstrijdigheid nog niet automatisch als dezelfde Mathias van Kranenburg worden aangewezen. Van geen van deze beide oudste Janssen-mannen is in dit dossier al met zekerheid hun eigen geboorteplaats aangetoond.

Voor de verste mogelijke voorouder, ongeacht achternaam, reikt de voorzichtige Van Benthem-prognose tot Rutger van Benthem, circa 1535, verbonden met Leuth/Kekerdom. Dat is uitsluitend een mogelijke aanverwante voorouderlijn; zijn afstamming naar de Janssen-familie is niet doorlopend bewezen. In andere historische reconstructies worden zelfs nog oudere Van Benthem-voorouders genoemd, maar die blijven buiten het bewezen en het hier afgebeelde vijftiengeneratieschema zolang de tussenliggende schakels niet zijn gecontroleerd.

Legenda voor de vijftiengeneratieskwartierstaat

  • Doorgetrokken lijn — bevestigd: de concrete ouder-kindverbinding volgt rechtstreeks uit originele documenten of expliciete officiële archiefindexen, met bronvermelding.
  • Onderbroken lijn — sterk waarschijnlijk: meerdere, onderling passende gegevens ondersteunen de aansluiting, maar een laatste identiteitstoets ontbreekt.
  • Gestippelde lijn — kandidaat: een genealogisch voorstel dat nog niet voldoende is bewezen; persoonskaart toont welke akte ontbreekt.
  • Gestippelde lijn met vraagteken — bronconflict / open schakel: bijvoorbeeld Matthaus 1742 tegenover Mathias †1809 of Johannes Van Benthem tegenover Nicolaus; geen automatische samenvoeging.

De geschilderde kwartierstaat van Daniël moet de oudere kandidaten zichtbaar tonen op hun eigen vermoedelijke plaats, eventueel met een vergrootbare zijtak of uitklapbare kaart als het schilderij te vol raakt. De bestaande twee familiewapens, originele schilderingen, foto's, bronakten en alle overige personen blijven onaangetast. Het interactieve profiel toont altijd een naam, datum, plaats, bewijsstatus, bronnen en de precieze hypothese. Generatienummers mogen pas uit de actuele boom worden overgenomen nadat de verbinding van Daniël naar de betreffende tak is gecontroleerd; onbekende personen krijgen geen gefingeerde naam. Dezelfde bronstatus moet zichtbaar zijn in de interactieve bomen en het artikel.

Onderzoeksverantwoording en bronnen

Niet opgelost: geboortelocatie/doop 1802 Ooij versus Zyfflich; gelijkstelling Petrus 1802–huwelijk 1824–overlijden 1865; gelijkstelling Gerardus 1801 met 1811/1821; identiteit Mathias 1742–†1809; ouders Gertrudis Lenders; Van Benthum-brug naar 16e eeuw. Bestaande historische conclusies behouden met actuele bewijsstatus ernaast.

Einde voorgestelde toevoeging.