Leuth · Ooij · Zyfflich
Van Benthem en Janssen
Een huwelijk in Leuth, een familiegeschiedenis in de Duffelt
Op 15 mei 1720 trouwde Aleida van Benthum met Gerardus Janssen. Hun namen keren terug bij zeven dopen. Vanuit dat gezin voert een veelbelovend spoor via Maria Jansen en de familie Mintjes naar de latere Janssens. Verder terug ligt Rutger, de oudste kandidaat — met een geschiedenis die nog uit de archieven moet worden opgebouwd.
Vergroten ↗15 mei 1720: twee familienamen in één regel
In het Leuthse huwelijksregister staan de namen dicht bij elkaar: Gerardus Janssen en Aleidis van Benthum. Op 15 mei 1720 werden zij in de echt verbonden. Drie getuigen worden genoemd: Joes Rijcken, Rutgerus Heimen en Henricus Rijcken. De korte Latijnse inschrijving legt het ogenblik vast waarop deze Van Benthum en deze Janssen een gezin gingen vormen. [H1720]
Aleidis wordt in het familieverhaal Aleida genoemd; Van Benthem, Van Benthum en Van Bentum komen in de onderzoeksstukken als schrijfwijzen voor. De spelling alleen beslist niet of twee vermeldingen over dezelfde persoon gaan. Bij dit echtpaar hebben we meer houvast: een gedateerd huwelijk, gevolgd door een reeks dopen met dezelfde twee ouders.
“15 maij copulati sunt Gerardus Janssen et Aleidis van Benthum.”
Leuth, huwelijken 1720 · Gelders Archief 0176/1495, scan 41
De regel betekent: op 15 mei zijn Gerardus Janssen en Aleidis van Benthum getrouwd. Hun ouders en leeftijden staan er niet bij. Het huwelijk bewijst hun verbinding, maar vertelt nog niet uit welk ouderlijk gezin Aleida kwam. Daar begint de zoektocht naar de oudere Van Benthems.
Een familie in het land rond Leuth
Het onderzoek speelt zich af rond Leuth, Kekerdom, Ooij, Zyfflich en Kranenburg. In de registers wisselen plaatsnamen en schrijfwijzen; iemand uit Ooij kan in het kerkboek van Zyfflich verschijnen. Zo staat bij Maria Agnes in 1762 uitdrukkelijk ex Ooy, “uit Ooij”. Een kerkelijke inschrijving vertelt dus niet vanzelf waar een gezin precies woonde. [D1762]
Een historisch kadastraal blad van Leuth brengt de omgeving dichtbij. Bij de kerk staat een huisperceel op naam van Jan van Bentum: nummer 92, met een opgave van 200 roeden. Een ander blad noemt Jan van Bentem bij grond in Den Hoeling. Deze kaartvermeldingen geven het onderzoek een concrete plaats, maar bewijzen op zichzelf geen verwantschap met Aleida. Evenmin staat daarmee vast dat beide percelen aan dezelfde Jan toebehoorden. [K01]
In de overgeleverde stukken zien we mensen als huwelijkspartner, ouder, doopgetuige, pachter of rechthebbende op grond. Juist die verschillende rollen kunnen een familie herkenbaar maken. Een naam wordt pas een genealogische schakel wanneer de bron ook het verband tussen de personen draagt.
Rutger van Benthem: de oudste kandidaat
Rutger van Benthem staat in de oudere reconstructie met het geschatte geboortejaar circa 1535. Dat jaartal is geen gelezen geboorte- of doopdatum. Het vertrekpunt is een secundaire familiereconstructie, die onderzocht moet worden aan de hand van veel later bewaarde vermeldingen.
De bruikbaarste zoekrichting ligt bij de pachtboeken van het stift Kranenburg–Zyfflich. Een gepubliceerde bewerking vermeldt Rutger in 1593, 1593/94 en 1595 als zoon van Anna Wellens, met de naam Van Benthem. De opgegeven oude vindplaatsen zijn Akten 4, folio 6, 41 en 73. Die folio’s zijn in dit onderzoek nog niet rechtstreeks gelezen. De vermelding van een moeder is een gerichte aanwijzing; zij wordt hier niet tot een bewezen nieuwe generatie gemaakt. [S01]
Bij de oudere familiegeschiedenis circuleren ook Geertruit Voss als echtgenote, Walraven als volgende generatie en een functie als schepen. De secundaire opgaven zijn niet overal eensluidend. Vooral de schepenfunctie en uitspraken over huisbezit verdienen afzonderlijke controle. De datum 5 maart 1609 betreft in de pachtbewerking een overeenkomst voor Walraven, ingaand in 1610; zij is geen gelezen overlijdensdatum van Rutger.
Rutgers plaats in dit verhaal is daarom helder: hij is de oudste onderzochte kandidaat in de Van Benthem-route. Zijn aansluiting op Aleida en daarmee op de latere Janssens is nog niet doorlopend bewezen. Het Van den Bergh-wapen op de website is het beeldmerk van het familiearchief en vormt geen bewijs voor Rutgers eigen wapen of adellijke afkomst.
Tussen Rutger en Aleida liggen nog open schakels
De voorgestelde route loopt via Walraven, Johannes en Nicolaus van Benthum naar Aleida. Die reeks is een onderzoeksroute. Er zijn inmiddels historische vermeldingen bij gevonden, maar geen ononderbroken keten van ouder en kind.
Zo noemt het bewaarde Zyfflichse doopboek op 17 augustus 1653 een Rutgerus, zoon van Joannes van Benthum en Helena van Bergeren. Dit is een zeventiende-eeuwse dopeling, niet Rutger van circa 1535. Het registerdeel is een historische afschriftlaag uit 1798; de inleiding beschrijft beperkingen bij het overnemen van oudere gegevens. De vermelding is waardevol voor het gezin van Joannes en Helena, maar noemt Nicolaus niet als hun zoon. [D1653]
In Leuth staat op 8 november 1719 het overlijden van Nicolaus van Benthum. Het register noemt daarbij geen ouders, echtgenote of leeftijd. Op 5 maart 1731 volgt Helena Spronck, met een leeftijd van 81 jaar. Dat wijst rekenkundig op een geboorte omstreeks 1649/1650, zonder een exacte geboortedatum op te leveren. Geen van beide overlijdensregels benoemt Aleida als dochter. [O1719] [O1731]
Het belangrijkste ontbrekende stuk is dus niet alleen een document uit Rutgers tijd. Ook dichter bij het huwelijk van 1720 moet Aleida nog uitdrukkelijk als dochter of erfgename van een bepaald ouderpaar worden gevonden. Een huwelijksbijlage, boedelscheiding, voogdijakte of transport waarin verwantschap wordt uitgeschreven kan hier meer betekenen dan een extra naamgenoot in een doopboek.
Het gezin van Aleida en Gerardus
Na het huwelijk volgen zeven gecontroleerde doopinschrijvingen tussen 1721 en 1735. Telkens worden Gerardus Janssen en Aleida/Aleidis van Benthum als ouders genoemd. Daarmee krijgt de familieverbinding uit 1720 een vervolg van vijftien jaar in hetzelfde Leuthse register.
| Doopdatum | Kind | Registerbeeld |
|---|---|---|
| 30 januari 1721 | Joanna | Scan 12 |
| 7 november 1723 | Nicolaus | Scan 13 |
| 29 augustus 1726 | Maria | Scan 14 |
| 26 mei 1729 | Joannes | Scan 15 |
| 16 maart 1732 | Helena | Scan 16 |
| 14 februari 1734 | Theodora | Scan 17 |
| 27 december 1735 | Theodora Wilhelmina | Scan 18 |
De doop van Joanna is op 30 januari gelezen, niet op 20 januari zoals eerder werd opgegeven. Bij haar staan Henricus Vos, Helena Spronck en Theodora van Benthum als getuigen. In 1723 verschijnt Joanna van Benthum; bij Helena in 1732 staat Anna van Benthum. Zo wordt een kring rond het gezin zichtbaar. Het register zegt niet dat al deze vrouwen zussen, tantes of grootmoeders waren.
Ook de twee namen Theodora vragen zorgvuldigheid. De inschrijving van 1735 bewijst niet dat de Theodora uit 1734 toen al was overleden. Daarvoor is een afzonderlijke bron nodig. De registers bewaren de momenten van doop; het verdere leven van ieder kind moet daar nog op worden aangesloten.
Maria Jansen en de weg naar de familie Mintjes
Voor de latere familiegeschiedenis is vooral Maria, gedoopt op 29 augustus 1726, van belang. Haar doop noemt Gerardus Janssen en Aleidis van Benthum rechtstreeks als ouders. In het Leuthse huwelijksboek verschijnt op 1 oktober 1760 een Maria Jansen als bruid van Wolterus Mintjens. [D1726] [H1760]
De getuigen maken dit huwelijk bijzonder interessant. Naast Antonius Tibosch, aangeduid als custos of koster, staat Theodora Wilhelmina Jansen. Die combinatie van voornamen staat ook bij de dochter die Aleida en Gerardus in 1735 lieten dopen. Als Maria de dochter uit 1726 was, zou deze getuige haar jongere zus kunnen zijn. De leeftijden passen bij die uitleg, maar het huwelijksregister schrijft het woord “zus” niet. Ook vermeldt deze Leuthse huwelijksregel geen ouders.
De parallelle inschrijving in het Nederduits Gereformeerde register van Persingen geeft vervolgens de familierollen. Op 12 september 1760 gaan Wolter Mientjes, jongeman uit Ooij, en Maria Janssen, jongedochter “van Leut”, in ondertrouw. Na drie zondagse afkondigingen volgt het huwelijk op 1 oktober. Bij de getuigen staan Jan Mientjes als vader van de bruidegom, Gerardus Janssen als vader van de bruid en Klaas Janssen als broer van de bruid. De laatste Latijnse uitgang is verkort; de werklezing luidt frater spons[ae]. [H1760P]
Daarmee is Maria’s vader in 1760 rechtstreeks vastgesteld. De combinatie is aanzienlijk sterker geworden: een bruid uit Leuth met vader Gerardus en broer Klaas, naast een katholieke trouwgetuige Theodora Wilhelmina. Klaas kan passen bij Nicolaus uit 1723; Theodora Wilhelmina bij de dochter uit 1735. De parallelle akte noemt echter geen moeder, leeftijd of doopdatum. De gelijkstelling Maria 1726 = Maria, bruid in 1760 blijft daarom sterk waarschijnlijk, met deze nieuwe familiegegevens als belangrijke onderbouwing.
Het eerdere verschil tussen de vindplaatsen is nu verklaard: GA 0176/1495 bevat het katholieke Leuthse huwelijk, GA 0176/1498 het parallelle Nederduits Gereformeerde huwelijk in Persingen. Het gaat om dezelfde trouwdatum in twee registraties, met verschillende en elkaar aanvullende gegevens.
Maria Agnes: van Mintjes opnieuw naar Janssen
Het Zyfflichse doopregister noemt op 20 april 1762 Maria Agnes, uit Ooij, met Wolter Myntjens en Maria Janssen als ouders. Cornelius Janssen en Margar[etha] Myntjens zijn de doopgetuigen. Het bronbeeld is nu opnieuw gelezen en hier bij het verhaal opgenomen. Deze doop was eerder al inhoudelijk gecontroleerd. [D1762]
De volgende vraag is of dit meisje dezelfde Maria Agnes Mintjes is die later met Peter Keup trouwde en vervolgens als zijn weduwe op 12 mei 1801 met Gerardus Janssen hertrouwde. De ondertrouw uit 1787 noemt wijlen Wouter Minties als haar vader. Dat ondersteunt de vergelijking met de doop uit 1762, maar de identiteit wordt in dit dossier nog als sterk waarschijnlijk beoordeeld. Het huwelijk van 1801 is inmiddels in oorspronkelijke registraties gelezen. [1787] [1801]
Deze Gerardus uit 1801 is een andere generatie dan de Gerardus die in 1720 met Aleida trouwde. De latere bruidegom is verbonden met de Kranenburgse doop uit 1777, als zoon van Mathias Jansen en Gertrudis Lenders. De eerdere Janssen-synthese heeft de verbinding van hem met Peter Jansen uit 1802 door een combinatie van oorspronkelijke stukken gesloten. Die doorbraak wordt hier behouden; zij maakt de twee oudere Maria-identiteiten niet automatisch ook bewezen.
De mogelijke familieroute is daarmee veel preciezer dan “Van Benthem werd Janssen”. Aleida trouwt met een Janssen; hun vermoedelijke latere dochter Maria trouwt met een Mintjes; diens vermoedelijke dochter Maria Agnes trouwt later opnieuw in een Janssen-gezin. De betrokken vrouwen dragen de verbinding tussen de familienamen. Het verdere verhaal van Peter, Erlecom, Nijmegen en de recente generaties staat in De Janssens van het rivierland.
Welke verbinding is nu vastgesteld?
| Verbinding | Beoordeling | Wat de bron draagt |
|---|---|---|
| Rutger → Walraven → Johannes → Nicolaus → Aleida | Kandidaatroute | Geen doorlopende ouder-kindketen; ook Aleida’s ouders blijven open. |
| Aleida van Benthum × Gerardus Janssen | Bewezen gebeurtenis | Huwelijk 15 mei 1720 rechtstreeks gelezen. |
| Aleida en Gerardus → Maria, doop 1726 | Bewezen ouderschap | Beide ouders staan in de doopinschrijving. |
| Maria, bruid van Wolter in 1760 → vader Gerardus Janssen | Bewezen vaderrol | Persingen noemt Gerardus expliciet als vader en Klaas als broer van de bruid. |
| Maria 1726 = Maria, bruid van Wolterus in 1760 | Sterk waarschijnlijk, verder versterkt | Vader Gerardus, herkomst Leuth, broer Klaas en getuige Theodora Wilhelmina passen samen. Moeder, leeftijd en doopdatum ontbreken in de trouwakten. |
| Wolter Myntjens en Maria Janssen → Maria Agnes 1762 | Bewezen ouderschap binnen de doop | Beide ouders staan in de Zyfflichse inschrijving. |
| Maria Agnes 1762 = latere bruid 1787/1801 | Sterk waarschijnlijk | De vadernaam Wouter ondersteunt de vergelijking; de identiteit blijft afzonderlijk te bewijzen. |
| Maria Agnes en Gerardus uit 1801 → Peter Jansen 1802 | Bewezen in de Janssen-synthese | De oorspronkelijke stukken uit onder meer 1824 en 1838 verbinden Peter met zijn ouders. |
We kunnen dus rechtstreeks laten zien hoe Aleida van Benthum en Gerardus Janssen familie werden, en welke kinderen in hun gezin werden gedoopt. De vermoedelijke voortzetting via Maria en Mintjes heeft meer steun gekregen. Voor een bewezen afstamming van Rutger naar de huidige familie zijn nog verschillende concrete schakels nodig.
De stukken die het verhaal verder kunnen brengen
De parallelle trouwvermelding van 1760 is nu gelezen en heeft een vader en broer opgeleverd. De volgende vergelijking richt zich op die broer Klaas en de getuige Theodora Wilhelmina: kunnen hun eigen huwelijks- of nalatenschapsstukken dezelfde ouders noemen? Daarbij blijven eventuele andere gezinnen van een Gerardus Janssen in beeld. Voor Maria Agnes zijn de doop van 1762, het eerste huwelijk uit 1787 en latere akten met leeftijd en ouders de aangewezen bronnen.
Voor Aleida ligt de nadruk op familieakten rond Leuth: nalatenschappen, voogdij, grondoverdracht en eventuele huwelijksstukken. De oudere pachtverwijzingen worden vervolgens terug naar hun oorspronkelijke folio’s gevolgd. Zo groeit de familiegeschiedenis van de sterkste verbinding naar de volgende open schakel.
Deze editie verenigt de eerdere Van Benthem-ronden met de gerichte broncontrole van 30 oktober 2026. De nieuw gelezen huwelijksregel van 1720, vijf aanvullende kinddopen en het huwelijk van 1760 staan samen met eerdere lezingen in de aktenbijlage. De beelden geven de lezer de mogelijkheid de belangrijkste namen en data zelf terug te vinden.
Aktenbijlage: de historische bladen
De volledige registerbeelden zijn verkleind voor de website, zonder retouche of aangevulde letters. Open een beeld om te vergroten; volg de bronlink voor de archiefomgeving. De werklezingen normaliseren enkele afkortingen. Vierkante haken en puntjes markeren onzekerheid of niet uitgewerkt schrift. De boekeditie bevat dezelfde beelden.
Huwelijk Gerardus Janssen en Aleidis van Benthum · 15 mei 1720
Vergroten ↗15 maij copulati sunt Gerardus Janssen et Aleidis van Benthum. Testes Joes Rijcken, Rutgerus Heimen et Henricus Rijcken. De regel noemt geen ouders of leeftijden.
Doop Joanna · 30 januari 1721
Vergroten ↗Joanna, dochter van Gerardus Janssen en Aleida van Benthum. Getuigen: Henricus Vos, Helena Spronck en Theodora van Benthum. De datum is 30 januari, niet 20 januari.
Doop Nicolaus · 7 november 1723
Vergroten ↗Nicolaus, zoon van Gerardus Janssen en Aleida van Benthum. Getuigen: Gosuinus Rijcken, Theodorus van Berck en Joanna van Benthum.
Doop Maria Janssen · 1726-08-29
Vergroten ↗29 Aug. Baptizata Maria Janssen filia Gerardi Janssen et Aleidis van Benthum. Susceptores Alexander Croes, Anna Janssen et ...
Doop Joannes Janssen · 1729-05-26
Vergroten ↗26 Maij baptizatus Joannes Janssen filius Gerardi Janssen et Aleidis van Benthum. Susceptores Everhardus Henrix, Everhardus van Elten et Margaretha Spronck.
Doop Helena · 1732-03-16
Vergroten ↗16 Martij Baptizata Helena filia Gerardi Janssen et Aleidis van Benthum. Suscept[ores] Leonardus Simens, Elisab[eth] Verwaijen et Anna van Benthum.
Doop Theodora Janssen · 1734-02-14
Vergroten ↗14 Feb. baptizata Theodora Janssen filia Gerardi Janssen et Aleidis van Benthum. Suscept[ores] Roeloff Vos, Joanna Coppers et Maria Rijcken.
Doop Theodora Wilhelmina · 1735-12-27
Vergroten ↗27 Decemb. Baptizata e[st] Theodora Wilhelmina filia Gerardi Janssen et Aleidis van Benthum. Suscept[ores] Joes Rijcken no[mine] Wilh[elmi] Coppers past[oris], Margaretha Hess et Gerarda Sondagh no[mine] Elisab[ethae] van Colck.
Huwelijk Wolterus Mintjens en Maria Jansen · 1 oktober 1760
Vergroten ↗1mo octobris. Copulati sunt Wolterus Mintjens et Maria Jansen. Testes Antonius Tibosch custos et Theodora Wilhelmina Jansen. Geen ouders, leeftijden of expliciete verwantschap van de getuigen.
Ondertrouw en huwelijk in Persingen · 12 september en 1 oktober 1760
Vergroten ↗d.12.Sept. In ondertrouw opgenomen Wolter Mientjes J.M. uit de Ooy, met Maria Janssen J.D. van Leut, dewelke naa drie voorafgaande Sondagse Proclamatien in de Kerk alhier getrouwd sijn d.1.Oct. Testes Jan Mientjes pater sponsi; Gerardus Janssen pater sponsae; Klaas Janssen frater spons[ae]. De moeder van Maria, leeftijd en doopdatum ontbreken.
Doop Maria Agnes · 20 april 1762
Vergroten ↗20 Apr. Maria Agnes ex Ooy. Parentes: Wolter Myntjens, Maria Janssen. Patrini: Cornelius Janssen, Margar. Myntjens. Hercontrole van een eerder gelezen doop. Het kruisje bij de regel is niet zelfstandig geduid.
Doop Rutgerus · 17 augustus 1653
Vergroten ↗Rutgerus, zoon van Joannes van Benthum en Helena van Bergeren. Historisch afschrift uit 1798. Deze dopeling is niet Rutger van circa 1535.
Overlijden Nicolaus van Benthum · 8 november 1719
Vergroten ↗De overlijdensvermelding noemt Nicolaus van Benthum. Geen ouders, echtgenote of leeftijd genoemd; geen dochterrelatie met Aleida.
Overlijden Helena Spronck · 5 maart 1731
Vergroten ↗Helena Spronck, leeftijd 81 jaar. De opgave wijst bij benadering op 1649/1650. De inschrijving noemt Aleida niet als dochter.
Bronnen en leesverantwoording
Primaire registerbeelden: Gelders Archief 0176/1495, Leuth, scans 12–18, 30, 32, 41 en 43; GA 0176/1498, Persingen, scan 45; Bistumsarchiv Münster via Matricula, Zyfflich St. Martin KB001, p. XIII en p. 115. De historische afschriftlaag van KB001 wordt als zodanig benoemd. De titel en inhoud van de Leuthse registerafdeling zijn leidend; een afwijkend viewerlabel wordt niet als extra parochiebron geteld.
Controle 30 oktober: huwelijk 1720 en vijf aanvullende dopen 1726–1735 uitgewerkt; beide parallelle huwelijksregistraties van 1760 rechtstreeks gelezen; doop 1762 herlezen en als beeld toegevoegd. Dopen 1721/1723, overlijden 1719/1731 en doop 1653 komen uit eerdere gecontroleerde onderzoeksronden. De doorlopende familiegeschiedenis is een synthese, geen nieuw bewezen generatieblok.
[S01] Secundaire toegang tot het pachtarchief: Pachtboeken van het stift Kranenburg–Zyfflich; genoemde oude vindplaatsen Akten 4, fol. 6, 41, 73 en Akten 13a/13b voor 1609. Bibliografisch beschreven in de Nordrhein-Westfälische Bibliographie, Guido van Benthem, Mosaik 2001–2003. De oorspronkelijke pachtfolio’s zijn hier niet gelezen.
Secundaire vergelijkingsbronnen: Kerkregisters Leuth en Stamreeks Van Benthem. Zij dienden als zoekingang. Een moderne transcriptie en het register waaruit zij is afgeleid gelden niet als twee onafhankelijke historische bewijzen. Oudere afstammingsopgaven zijn alleen als kandidaatonderzoek verwerkt.
Eigen onderzoeksdossiers: Van Benthem-vervolgronden 1–17 en broncontrole 18, 30 oktober 2026; Janssen-synthese met oorspronkelijke stukken uit 1787, 1801, 1821, 1824 en 1838. Het verhaal bewaart het onderscheid tussen bewezen gebeurtenissen, waarschijnlijke identiteiten en open ouderrelaties.
Lees verder: De Janssens van het rivierland · Dit hoofdstuk in het familieboek · Terug naar de inhoud