De brief die in Peters hand bleef
Op een vrijdagavond in het najaar van 1720 kwam Peter van de Bergh in Maastricht aan de deur van Elisabeth Polflijt. Hij had twee pakjes bij zich, allebei met een brief. De Maaseikse koopman Joannes Adams had ze hem meegegeven. Het eerste kon hij bij Polflijt afgeven. Voor het tweede wist hij de weg niet. Terwijl Peter de brief vasthield, las zij het adres en verwees hem naar Joannes van Gulpen.
Ongeveer twee maanden later vroeg Polflijt hem vast te leggen wat er aan haar deur was gebeurd. Op 29 december verscheen Peter in Maaseik voor notaris Hermannus Craens. Hij verklaarde dat zij de brief zelf niet in handen had gehad, geopend of gelezen. Wat de brief bevatte, schreef de notaris niet op. Juist doordat het ertoe deed wie hem had vastgehouden, bleef een avond uit Peters werkende leven bewaard.
“borger ende inwoonder deser stadt […] veerman op Maestricht, aldt ontrent de t’achentigh jaeren”Hermannus Craens, akte 148, 29 december 1720, folio 140r

Met “deser stadt” bedoelde Craens de stad waar hij de akte schreef, Maaseik. “Op Maestricht” hoort bij de vaart. De korte naamindex had de indruk gewekt dat Peter inmiddels in Maastricht woonde. Wie op het volgende blad naar beneden gaat, vindt ook zijn handmerk. Een geboorteplaats of de naam van een verwant ontbreekt.
Lees de verklaring vanaf folio 140r · Bekijk het slot en Peters handmerk
Een paard voor Peter, een borg voor het geld
Achttien jaar eerder verschijnt een Peter van den Bergh in twee andere Maaseikse akten. Op 5 juli 1702 staat Ruth Visschers borg voor 32 rijksdaalders die aan Peter waren voorgeschoten om een paard te kopen. Op 16 september verklaart Jurgen Podtgieter uit Dortmund dat hij aan Peter een bruine ruin heeft verkocht. Het dier had een ster op het hoofd. Ruth is nu getuige.
De terugkerende naam van Ruth maakt het aannemelijk dat het over dezelfde koper gaat. We weten daarmee nog niet of die koper later het veer bediende. Onder de paardenakten staat geen handmerk van Peter om met dat van 1720 te vergelijken. Ook de stedelijke rekeningen van 1719–1720 en 1720–1721 laten nog een vraag open. De jaargangen zijn in de vakliteratuur teruggevonden. Een rekeningpost die Peter persoonlijk aanwijst als pachter van het marktschip is nog niet gelezen.
Bekijk de borgstelling en de verkoop · Lees het onderzoek naar de scheepspacht

Wie stond er bij de doopvont?
In Maaseik leefde nog een gezin waarin de naam Peter van vader op zoon ging. Petrus van den Berg en Harlindis Benaers trouwden er in 1680. Op de eerste dag van 1693 doopten zij een zoon Petrus. Die doop was al bekend. Nu kunnen we hem naast de andere acht doopinschrijvingen uit het onderzochte oudergezin leggen. In 1686 staat er Joannes, in 1688 Joannes Mathias. Hun verschillende inschrijvingen zijn van belang zodra later in Heppeneert een bruidegom met de naam Joannes opduikt.
Bij dochter Elisabeth Catharina, gedoopt op 19 mei 1691, noemt de priester Maria Pingen. Na haar naam volgt nomine Catharinae Huijsmans ex Oppoven. Maria stond aan de vont namens Catharina Huijsmans uit Ophoven. Twee jaar eerder was Petrus vanden Berg zelf getuige bij een kind van Gerardus Benaers en Maria Pingen. Samen laten de bladen zien hoe beide gezinnen bij elkaars dopen betrokken waren.
Doop van Petrus op nieuwjaarsdag 1693 · Lees de regel over Ophoven
Gerardus en Joanna Baggen
Op 7 oktober 1719 trouwden Gerardus van den Bergh en Joanna Baggen in Maaseik. De eerste van hun vier getuigen was Petrus Vandenberch. Op 10 mei 1720 kreeg hun dochter Harlindis eveneens een Peter van den Bergh als peter. Maria Anna Emonts trad op namens de meter Elisabeth Maes. De lezers van het doopboek zien dus drie volwassen namen waar een korte gezinslijst er doorgaans twee geeft.
Bij Maria Elisabeth, het in oktober 1724 gedoopte kind, staan zelfs twee plaatsvervangers. Iemand trad op namens Reinerus van den Bergh en Maria Anna Emonts vertegenwoordigde Elisabeth van den Bergh. Bij de doop van Nicolaus in 1726 werd Joannes van den Bergh vertegenwoordigd. In 1730 komt Maria Anna opnieuw bij dit gezin, deze keer zonder zo’n toevoeging. Een vermelding in dit doopboek vertelt ons dus soms wie de ouders kozen, zonder te zeggen wie er die dag in Maaseik was.
Het trouwblad van Gerardus en Joanna · Harlindis, 1720 · De twee plaatsvervangers, 1724
Van de kerk in Heppeneert naar de akker in Visserweert
Op 8 februari 1711 trouwden Joannes van den Bergh en Sibilla Mevissen in Heppeneert. In de getuigenregel staan Mathias en Gertrudis van den Bergh. Acht jaar later, bij de doop van hun dochter Harlindis, nam koster Tilmannus van Thor de plaats in van Reinerus van den Bergh. Bij Joanna in 1726 deed Joannes Leenaerts hetzelfde voor Matthias van den Bergh. De overeenkomst met de voornamen uit het Maaseikse oudergezin geeft reden om beide families naast elkaar te lezen. In die drie inschrijvingen schrijft de pastoor nergens dat deze getuigen broers of zussen waren.
De naam van de Ophovense doopmeter brengt ons ook bij Trijn Housmans in Heppeneert. Een akte uit 1693 noemt Catrijn Housmans de weduwe van Hendrick Ramakers. Zes jaar later verklaarde Trijn dat ze omstreeks zeventig was. Bij haar thuis wordt Dirick Raemaekers als getuige genoemd. Of hij haar zoon was en of zij de doopmeter uit Ophoven was, blijven twee afzonderlijke vragen.
Voor de familie Raemaeckers geeft een grondverkoop wél een uitdrukkelijk antwoord. Op 19 juni 1717 verkocht Dirck Raemaeckers uit Heppeneert ongeveer een halve morgen akker aan Lambertus Lambrechts, schout van Dilsen. Het stuk lag met een korte zijde aan de Oude Dries. Midden op het blad staat dat Dirck verkocht “met wille ende consent van Anna Raemaeckers sijne dochter”. Op de tegenoverliggende bladzijde erkennen vader en dochter de betaling.
Die woorden zijn overgeleverd in het register van de schepenbank van Visserweert. De griffier schreef daar in 1743 zeven eerdere akten over. Ook in de verkopen van Arnoldus Donx in 1716 en Jan Aelbers in 1717 komen de Oude Dries en een derde deel van een kapitaal van vijftig patakons voor. Zo kunnen we de stukken grond ten opzichte van elkaar plaatsen. Van wie de grond vóór de verdeling was, blijft open.
Het testament van Catharina Keijsers, weduwe van Reyn Donx, brengt een ander detail dichtbij. In januari 1715 liet zij kleding na aan de oudste dochter van haar zoon Arnoldus. Bij de doop van zijn dochter Maria Elisabeth in 1699 staat Catharina Keisers als meter. Daarmee heeft de naamloze kleindochter een kandidaat. Ook de scheiding en deling van de broers Jan en Arnoldus is teruggevonden in de naamindex, op 29 maart 1716, deel VIII, bladen 23d en 24a. Het oorspronkelijke blad van die deling ontbreekt nog.
Het trouwblad uit Heppeneert · Dirck en zijn dochter op één blad · Het testament van Catharina

Een halve hof in Elen, een huwelijk in Luik
Een testament van 27 mei 1747 brengt vier mensen met naam en toenaam bij elkaar. Anna Maria Housmans, weduwe van Joannes Nelissen, noemt haar zoon Renerus, pastoor “tot Borne”, haar dochter Helena, religieuze te Maaseik, en haar zus Elisabeth, weduwe van Andries Coenen. Elisabeth en Andries hadden in 1718 hun halve Keiserskenshof in Elen voor duizend Maaseikse gulden als zekerheid gegeven.
Op 2 november 1750 droeg Elisabeth goederen over aan advocaat Peter Coolen en Maria Helena Denckens. Ze noemde de advocaat haar “Neve” en bedong dat zij in haar onderhoud en begrafenis zouden voorzien. Het Luikse trouwboek geeft het echtpaar een datum en een plek. Op 2 september 1726 trouwde Petrus Colen met de Maaseikse Maria Helena Deenkens in de kapel Mostard. Mechtildis Housmans was getuige. De priester vermeldt daar geen familiebetrekking bij.
Een oudere Elisabeth Housmans overleed op 3 april 1686 en werd twee dagen later in Maaseik begraven. In het register staat villica in Maiori Conventu, een aanduiding die haar bij het Groot Klooster plaatst. Welke taken zij daar had en of zij de doopmeter van Renerus van den Berg in 1681 was, blijft onzeker. Haar naam alleen volstaat evenmin om haar als moeder van Harlindis Benaers in de kwartierstaat op te nemen.
Testament van Anna Maria · Schenking van Elisabeth · De inschrijving bij het Groot Klooster · De trouwinschrijving in Luik
Drie plaatsen waar één woord verschil maakt
Maastricht
In het trouwboek van de gereformeerde Sint-Jan staat in februari 1672 een soldaat Peter vanden Bergh uit Sint Geertruid met Catharina de Hennes uit Maastricht. In de marge noteerde de schrijver de trouwdag, 6 maart. Het Maaseikse huwelijk van Petrus en Harlindis volgde acht jaar later. Een vermelding van een eerdere echtgenote, beroep of herkomst zou kunnen helpen beide bruidegoms te vergelijken. Het Maaseikse trouwblad geeft die gegevens niet.
Elen en Ophoven
In de doopinschrijving van een tweede Petrus, op 13 juni 1725 te Elen, staan de ouders Petrus van de Bergh en Petronella Severijns. Een Mathias trad op namens een Van de Bergh. Het handschrift laat de lezing Reneri toe, terwijl de latere getypte klapper Henricus geeft. In de aktekijker kun je van het blad naar de klapper bladeren. De naam van de peter blijft onzeker.
In Ophoven levert de tweelingdoop van 16 juli 1726 een tweede lezing van een familienetwerk op. De plaatselijke registerbewerking noemt Joannes Wenthuijsen als peter van Mathias, zoon van Reijnerus Boeten en Maria Letiens. Zesentwintig dagen later staat een Renerus Baents als getuige bij Joannes’ huwelijk met Wendula Boeten. Daarmee is er een tweede mogelijke verklaring voor zijn aanwezigheid. Zijn precieze identiteit blijft open.
De Maastrichtse trouwdatum in de marge · Doopblad Elen · Getypte klapper · De Ophovense gezinsbewerking
Welke Peter hoort in de kwartierstaat?
De doop van 1693 geeft de ouders van het kind Petrus. De verklaring van 1720 geeft de woonplaats, het beroep en de geschatte leeftijd van de veerman. De getuigen bij het huwelijk van Gerardus en de doop van Harlindis brengen een Peter dicht bij dat gezin. De akten laten nog open of daar de vader, de zoon of een andere naamgenoot stond.
Voor de kwartierstaat van Daniël blijft de Maaseikse dopeling daarom kandidaat voor Peter van den Bergh, die vanaf 1722 samen met Anna Wolters als ouder in Kessel bij Goch verschijnt. Het meest gezochte bewijs blijft een stuk waarin Peter herkenbaar is aan beide kanten van de route, bijvoorbeeld een erfdeling die een Maaseikse zoon met zijn echtgenote of zijn woonplaats in Kessel noemt.
De aktekijker
Kies een registerblad uit de zestig beelden. Bij elk blad staan de vindplaats, een leeshulp en een link naar het archief.
29 december 1720 · Woonplaats, beroep en leeftijd
Rechtsonder begint akte 148. Na Peters naam volgen “borger ende inwoonder deser stadt” en “veerman op Maestricht”.

Rijksarchief Hasselt, Oud Notariaat Limburg. Hermannus Craens te Maaseik, register 1031, akte 148, fol. 140r. Film 1462280, DGS 009003915, beeld 820.
Open het losse leesbeeld · Naar het archief · Deze reeks in de centrale aktekijker
Alle 60 beelden op onderwerp
Peter de veerman
Het Maaseikse oudergezin
- 4 oktober 1681 · Doop van Renerius · Archiefingang
- 24 november 1682 · Doop van Gertrudis · Archiefingang
- 17 februari 1684 · Doop van Joanna · Archiefingang
- 25 januari 1686 · Doop van Joannes · Archiefingang
- 19 april 1688 · Doop van Joannes Mathias · Archiefingang
- 4 september 1689 · Doop van Mathias · Archiefingang
- 19 mei 1691 · Doop van Elisabeth Catharina · Archiefingang
- 1 januari 1693 · Doop van Petrus · Archiefingang
- 18 mei 1696 · Doop van Gerardus · Archiefingang
- 29 november 1716 · Halindis · Archiefingang
- 20 maart 1724 · Petrus Vandenberch · Archiefingang
Gerardus en Joanna Baggen
- 7 oktober 1719 · Huwelijk van Gerardus en Joanna · Archiefingang
- 10 mei 1720 · Harlindis · Archiefingang
- 24 november 1721 · Joannes Petrus · Archiefingang
- 11 oktober 1724 · Maria Elisabeth · Archiefingang
- 6 december 1726 · Nicolaus · Archiefingang
- 2 mei 1729 · Maria Gertrudis · Archiefingang
- 21 maart 1730 · Renerus · Archiefingang
- 25 november 1732 · Catharina Elisabeth · Archiefingang
Paarden en Maastrichtse naamgenoten
Heppeneert en Ophoven
- 8 februari 1711 · Joannes en Sibilla Mevissen · Archiefingang
- 4 september 1719 · Harlindis van Heppeneert · Archiefingang
- 3 mei 1726 · Joanna van Heppeneert · Archiefingang
- Juli 1666 · De grootvader van Sibilla Beckers · Archiefingang
- 13 april 1693 · Het huis van Catrijn Housmans · Archiefingang
- 15 december 1699 · Trijn verklaart in Heppeneert · Archiefingang
- 15 december 1699 · De getuigen bij Trijn thuis · Archiefingang
- 3 maart 1702 · Cornelia en Trijn Housmans · Archiefingang
- 3 maart 1702 · Slot van de erfscheiding · Archiefingang
- 11 maart 1713 · Cattrijn als buur van een perceel · Archiefingang
- 11 maart 1713 · Slot van de lening · Archiefingang
De familie Raemaeckers
Visserweert en de familie Donx
- 28 september 1716 · De akkers van Arnoldus Donx · Archiefingang
- 28 september 1716 · Slot van de verkoop door Donx · Archiefingang
- 19 juni 1717 · Dirck en zijn dochter Anna · Archiefingang
- 1717 · De aankopen van Neutiens en Aelbers · Archiefingang
- 26 november 1717 · De grond van Jan Aelbers · Archiefingang
- 22 januari 1715 · Het testament van Catharina Keijsers · Archiefingang
- 22 januari 1715 · De oudste dochter van Arnoldus · Archiefingang
- 27 april 1699 · Maria Elisabeth Donx · Archiefingang
- 24 mei 1716 · Maria Elisabeth Dons als getuige · Archiefingang
Van Maaseik en Elen naar Luik
- Maaseik, 3 en 5 april 1686 · Archiefingang
- Luik, 2 september 1726 · Archiefingang
- Maaseik, 1699–1700 · Archiefingang
- Elen, 13 juni 1725 · Archiefingang
- Elen, doopklapper bij 13 juni 1725 · Archiefingang
- Elsloo, 29 maart 1757 · Archiefingang
- Maaseik, 27 mei 1747 · Archiefingang
- Maaseik, 2 november 1750 · Archiefingang
- Maaseik, 9 april 1718 · Archiefingang
- Maaseik, 9 maart 1689 · Archiefingang
- Maaseik, 22–23 november 1720 · Archiefingang
Wat is er sinds 19 november bijgekomen?
De vorige publicatie behandelde Haarlem en Kranenburg. De oudere artikelen over Maaseik brachten het oudergezin, de testamenten en de familie in Heppeneert al in beeld. De 23 onderstaande verslagen voegen onder meer de verklaring van de veerman, de volledige doopreeksen, nieuwe lezingen van getuigenregels en de akten van de families Housmans en Donx toe. Bij de boedeldeling van 1716 en bij de scheepspacht is steeds aangegeven hoe ver het zoeken kwam.
De veerman, zijn naamgenoten en de Maaseikse families · 10 verslagen
- De veerman verklaart wie de brief vasthield (PDF, 5 blz.)Akte 148 met de leestranscriptie en beide registerbladen.
- Mathias en Gertrudis in Heppeneert (PDF, 3 blz.)Twee getuigen bij het huwelijk van Joannes van den Bergh en Sibilla Mevissen.
- De negen dopen in het Maaseikse oudergezin (PDF, 5 blz.)Getuigen, vertegenwoordigers en twee onzekere overlijdens.
- De verklaringen van de familie Raemaeckers (PDF, 3 blz.)Een halfwin in Wurfeld en vader en zoon in de Boschstraat.
- Een borg, een koopman en een bruine ruin (PDF, 6 blz.)De borgstelling van Ruth Visschers en de verklaring van Jurgen Podtgieter.
- Peter bij het gezin van Gerardus en Joanna (PDF, 4 blz.)Het trouwblad, zeven dopen en de zoektocht naar de deling van de gebroeders Donx.
- Wie pachtte het marktschip? (PDF, 2 blz.)De stadsrekeningen van Maaseik en een naamgenoot in het Maastrichtse schippersambacht.
- Twee soldaten in het trouwboek van de Sint-Jan (PDF, 3 blz.)Peter uit Sint Geertruid in 1672 en Jan in 1695.
- De doopmeter uit Ophoven (PDF, 3 blz.)Vier notariële akten over Trijn Housmans en de grond bij Heppeneert.
- Drie akkers aan de Oude Dries (PDF, 4 blz.)De verkopen in Visserweert en het kledinglegaat van Catharina Keijsers.
Housmans, Nelissen, Coenen en de tegenproef in Elen · 13 verslagen
- Twee generaties Petrus in Elen (PDF, 9 blz.)Het doopboek noemt op 13 juni 1725 Petrus en Petronella Severijns als ouders. In 1747 staan de namen van beiden in het overlijdensregister. Hun overlijdensregels geven geen ouders of leeftijd.
- Wie stond er aan de doopvont? (PDF, 10 blz.)Bij de doop van Jacobus Stappers in 1724 staan Henricus van den Bergh en Petronella Severijns als getuigen. Bij de Elense doop van 1725 staat een plaatsvervanger. De lezing “Reneri” in het handschrift en “Henricus” in de klapper lopen uiteen.
- Anna Maria Housmans noemt haar zuster en kinderen (PDF, 7 blz.)Op 27 mei 1747 noemt de weduwe van Joannes Nelissen haar zuster Elisabeth, weduwe van Andries Coenen, haar zoon Renerus, pastoor te Borne, en haar dochter Helena, religieuze te Maaseik.
- De enige dochter van Anne Marie Housmans (PDF, 7 blz.)Fabri en Craens noemen in november 1720 Helena Nelissen en haar moeder. De dote en de afspraken over hun goederen horen bij Helena’s voorgenomen intrede in het Sint-Agnetenklooster.
- De halve winhof in Elen (PDF, 10 blz.)In 1718 geven Andries Coenen en Elisabeth Housmans hun halve winhof in Elen in onderpand. Fabri schrijft een naam die als “Keyserkens hoff” wordt gelezen. In 1750 noemt Elisabeth opnieuw haar halve hof in Elen.
- Een schenking in de Bleumerstraat (PDF, 12 blz.)Op 2 november 1750 schenkt Elisabeth Housmans haar goederen aan de Luikse advocaat Peter Coolen en zijn vrouw Maria Helena Denckens. Zij noemt Peter haar “Neve” en bedingt onderhoud en begrafenis.
- Vier erfgenamen in de woning tegenover de grote kerk (PDF, 14 blz.)In de erfdeling van 9 maart 1689 noemt Franciscus Craens de overleden ouders Jan Housmans en Agnes van Swaensbergh. Hendrick, Mechtel, Sibilla en Maria krijgen elk een lot. Jan Kerris treedt voor Maria op.
- De weduwe van de advocaat en baron De la Marck (PDF, 6 blz.)In een verkoop van 1779 verklaart de baron dat hij een weide onder Rotem van de weduwe van advocaat Colen had gekocht. Het stuk ondersteunt de identificatie van de weduwe. De verkoopakte van de Keiserskenshof zelf uit 1760 blijft gezocht.
- De Maaseikse bruid in de kapel Mostard (PDF, 4 blz.)Op 2 september 1726 trouwde Maria Helena Deenkens in Luik met advocaat Petrus Colen. Mechtildis Housmans trad op als getuige. De twee Maaseikse dopen van Maria Helena in 1703 en 1704 laten de geboortedatum van de bruid open.
- Een Luikse notaris in een Elsloos register (PDF, 6 blz.)Een Elsloos afschrift uit 1757 van een verkoop uit 1750 noemt Lenaerts notaris van het Luikse bisschoppelijk hof. Dezelfde initialen staan in de gepubliceerde vermelding van Elisabeth Housmans’ testament van 1754, waarvan de minuut nog ontbreekt.
- Een vertegenwoordigde meter in Luik (PDF, 5 blz.)Toen Elisabetha Catharina Colen op 19 november 1730 in Saint-Servais werd gedoopt, trad Anna Philips op namens Elisabeth Housemans. Haar naam stond al twee decennia vóór de schenking van 1750 bij dit ouderpaar.
- Elisabeth Housmans aan het Groot Klooster (PDF, 5 blz.)Op 3 april 1686 overleed Elisabeth Housmans, op 5 april werd zij begraven. De registeraanduiding “villica in Maiori Conventu” verbindt haar met het Groot Klooster. De precieze functie en eventuele verwantschap met de familie van Harlindis blijven open.
- Nicolaus van de Bergh bij de familie Koolen (PDF, 8 blz.)Nicolaus van de Berg staat in 1762 als getuige bij het huwelijk van een dochter van advocaat Petrus Coelen en Maria Helena Denckens. In 1764 vermeldt het doopboek Elisabeth Housmans als meter van een zoon uit dat huwelijk.
De eerdere akten uit Maaseik en Heppeneert · De vorige publicatie uit Haarlem