Tussen De Roepaan en de Bongartshof

Een naam die bleef staan

Op een verkleurd rekeningblad uit Ottersum staat een naam die de tijd heeft overleefd: Hermina Derriks. Zij verschijnt daar naast Hermen Derriks. In dezelfde post staan Johannes Aengenent, Elbertus van den Bergh van De Roepaan en Hendrikus van Baal. Rechts is een bedrag van vier gulden geschreven. Onderaan volgen betalingen van 1796 tot in de eerste jaren van de negentiende eeuw. Dit is de bekende post 7, bewaard op de oude familiearchief-foto 256. ^{1, 2}

Het klinkt als het begin van een stamboom. Toch is het blad geen huwelijksakte en geen lijst van broers en zussen. Het vertelt wie in een oude financiële verplichting werd genoemd, maar niet wie Hermina's ouders waren, met wie zij trouwde of waarom haar naam naast die van een Van den Bergh terechtkwam. De betaaljaren zijn bovendien geen bewijs dat Hermina toen nog leefde.

Er is nog een tweede blad. Bij post 4 staan Jasper Derriks, Meegel of Mechel Janssen en Johannes van den Berg, met twee gulden. In oudere notities werd dit ten onrechte post 9 genoemd. Het zijn twee aparte verplichtingen; vier en twee gulden mogen niet tot één bewezen familie-erfdeel worden samengevoegd. ^{1, 3}

De Roepaan: van Derick naar Peter, maar hoe?

Lang voordat de gebouwen van De Roepaan hun latere kloosteruiterlijk kregen, lag hier een hoeve met grond en oude verplichtingen. Pastoor Th.W.J. Driessen beschreef in 1960 een Derick aan de Roepaan in 1694. Een kerkelijke vermelding spreekt van rogge; een andere bron noemt Derick Peters, ‘Aen die Roepaen’. Driessen vermoedde dat Hermina tot deze oudere bewonerskring hoorde en misschien zelfs de eerste vrouw van Peter van den Bergh was. Hij presenteerde dat zelf als een verklaring waarvoor het bewijs nog gezocht moest worden. ^{1, 4}

Een later hypotheekregister geeft een tastbaar tweede spoor. Bij huisnummer 78, folio 152, staat eerst Henrich Dircks en daarna modo Peter von den Bergh. Het woord modo duidt een latere vermelding aan. Het zegt niet dat Peter door een huwelijk, erfenis of rechtstreekse koop van Henrich eigenaar werd. Het woord vóór Henrich wordt nog verschillend gelezen als Kuper of Rupan. Ook het getal 335 op het volgende folio staat in een waardekolom: het is niet automatisch de door Peter betaalde koopprijs. ^{1, 5}

Het onderzoek van 13 november bracht het oude kadaster dichterbij. In het Ottersumse register AA 0647/160 komt ‘Der Rupan Hendrick Diriks’ voor bij objecten op kaartfolio 30. Nummer 32, een huis-en-tuinobject met maatcijfer 40, is op een gepubliceerde historische kaart van omstreeks 1732 sterk waarschijnlijk te herkennen bij de kerk. Andere perceelnummers op diezelfde kaart sluiten op het register aan. Maar dat huis naast de kerk is daarmee niet bewezen de Roepaanhoeve; evenmin is het bewezen identiek aan hypotheekhuis 78. ⁵

De kaarten leveren dus een nieuwe zoekrichting, geen afgeronde familieoverdracht. Een oude perceelnaam, het folionummer 30, objectnummer 32 en hypotheekhuisnummer 78 horen bovendien tot verschillende nummerstelsels.

Een Dercks-gezin met twee onbekende kinderen

Tussen de oudste Roepaan-vermeldingen en de latere Van-den-Bergh-inschrijvingen staat een belangrijk huwelijkscontract van 17 augustus 1722. Derk Dercks, weduwnaar van Maria Dennissen, maakte in Ottersum voorwaarden op voor zijn voorgenomen huwelijk met Jennicken Heilen. De oorspronkelijke akte noemt twee nog levende, minderjarige kinderen uit het eerste huwelijk. Hun grootvader Jan Dennissen wordt uitdrukkelijk vermeld. De twee kinderen krijgen rechten op goederen, onder meer op een stuk land in het Gennepse veld. Hun voornamen staan in de gecontroleerde passage niet. ^{1, 6}

Er is wel een passende vroegere doop: 11 februari 1714, Joanna, dochter van Dirrick Dirrickx en Maria Dennissen. Het bewaarde Ottersumse doopbeeld is een later gereconstrueerd register. Het is niet bewezen dat Joanna in augustus 1722 nog leefde. Evenmin mogen Jan Derks en Cornelius Derks, die in een latere familiereconstructie worden genoemd, zonder aparte akten als de twee contractkinderen worden ingevuld. En de onbekende kinderen mogen zeker niet achteraf ‘Hermina’ gaan heten. ⁶

Op 15 september 1722 staat in het Bergense trouwregister een huwelijk van Theodorus Dercks met Joanna Heijlen, voltrokken voor de pastoor van de bruidegom te Ottersum. De nabijheid van datum en namen maakt identificatie met Derk en Jennicken uit augustus aannemelijk; de naamverschillen en het ontbreken van een vermelding van het eerdere huwelijk laten een beslissende controle open. Een verkoop uit juli 1741 noemt nog een Derk Dercks als koper van een huis met hof en land. Ook dat huis mag niet op grond van de naam alleen tot De Roepaan worden verklaard. ⁶

De Bongartshof: hier noemt een akte wél verwantschap

Een echte doorbraak in het Dercks-onderzoek ligt bij een andere hoeve: de Bongartshof. In een procesdossier van de Schepenbank Heijen, begonnen met een verzoekschrift uit Kleef van 24 september 1764, verschijnen Seger of Seeger Deriksen, woonachtig te Hussen, Elisabeth Deriks, echtgenote van Matthias von den Berg, en Anna Catharina Theven, geboren Deriks. De twee vrouwen wonen volgens de akte in Arcen. Hun wederpartij is Christian Deriks te Heijen, expliciet hun halfbroer. De tekst spreekt ook van een geërfd derde deel van de Bongartshof, afkomstig van hun gemeenschappelijke vader. ^{1, 7}

Dat is belangrijker dan alleen een gedeelde familienaam: in een origineel processtuk zijn een huwelijk, een halfbroerrelatie en vaderlijk bezit uitdrukkelijk vastgelegd. De zaak liep door, met kostenstukken in 1766 en 1767. Maar de vader wordt in de gelezen passages niet bij voornaam genoemd en nergens wordt Hermina als verwant aangeduid.

Wie kan hun gemeenschappelijke vader geweest zijn? Gossen of Gosewinus Dercks is een serieuze kandidaat. Heijense dopen noemen een Gosewinus met Elisabeta Jansen als ouderpaar bij Christianus (1722), en een Gosewinus met Antonia Fleuren bij onder meer Elisabetha (1734) en Anna Catharina (1737). Twee moeders zouden de halfverwantschap kunnen verklaren. Maar het moet nog bewezen worden dat de vaders dezelfde man waren én dat de gedoopte kinderen identiek zijn aan de volwassenen uit 1764. ⁷

Een nieuwe bron uit Heijense lijsten 01.060/211, /212 en /215 maakt de kandidaat sterker. Daar staat Gossen Dercks als ouder bij Christ. of Christian Dercks en Seger; bij Seger wordt bovendien letterlijk aangeduid dat hij Christians broer is. In een lijst met een datering in januari 1744 is Seger tien jaar. Dat past bij de kandidaatdoop van een Seger in Arcen in 1733, maar in een andere lijst wijken de leeftijdscijfers af. De familieverhoudingen binnen de lijsten staan vast; de gelijkstelling van deze broers met de procespartijen blijft open. ⁸

De parochieboeken geven aanvullende details. Bij het huwelijk van Christianus Dercks en Johanna Ebben is de oorspronkelijke Heijense datum opnieuw gelezen als 20 november [1742], waar een ouder transcript 28 november vermeldde. Een Heijense overlijdenspost van 2 april 1742 gaat over een dochter van Gossen, niet over Gossen zelf. Zulke kleine correcties voorkomen dat een onjuist sterfjaar of een verkeerd huwelijk een hele stamboom bepaalt. ⁹

Arcen: getuigen die elkaar terugvinden

De band tussen Elisabeth Deriks × Matthias van den Berg en Seger Dericks wordt ondersteund door doopgetuigen in Arcen. Bij een dochter Antonetta van Elisabeth en Matthias trad in 1760 iemand op namens Seger. Bij het kind Anna Sophia, op 10 april 1764 gedoopt in het gezin Seger Dericks × Joanna Beeckmans, was Anna Catharina Dericks getuige; bij een volgende dochter in 1765 werd Christian Dericks vertegenwoordigd; op 18 juli 1766 trad Matthias van den Berg zelf op als peetvader bij Segers dochter Anna Catharina. ^{1, 10}

Deze namen passen opvallend goed bij de familie uit het proces. Maar Arcen kende ook andere naamdragers, en in Well woonde een afzonderlijk te onderzoeken Seger Dericks × Wilhelmina Geurts. De Arcen-dopen geven bovendien niet de woonplaats Hussen van de vader. Het getuigenpatroon ondersteunt de identiteit, maar vervangt de ontbrekende ouder- of woonplaatsakte niet. ¹⁰

Peter van den Bergh, Anna Wolters en de opvolging op De Roepaan

Bij één familieverband is de bewijsgrens juist heel duidelijk: de acht doopvermeldingen in Kessel bij Goch (Duitsland) tussen 1722 en 1738 noemen Anna Wolters als moeder en Peter/Petrus van den Bergh als vader. Anna werd op 16 november 1699 in Kessel (D) gedoopt, als dochter van Jan Wolters en Elbertina Holtermans. Hermina is niet de moeder van deze acht gedoopte kinderen. Een eventueel eerder huwelijk van Peter met Hermina is denkbaar, maar er is geen oorspronkelijke trouw-, overlijdens- of erfenisakte gevonden die het aantoont. ^{1, 11}

De latere familiegeschiedenis van De Roepaan wordt tastbaarder door de akten van 1780 en 1783. Zij noemen onder de kinderen van Peter en Anna onder meer Elisabeth, Johannes, Welbert en Mechtildis; Mechtildis staat ook met de naam Miggel in de onderzoeksstukken. Deze documenten verbinden personen en erfverplichtingen. Ze benoemen Hermina evenwel niet als echtgenote of moeder. De armenrekening met een post van 109 gulden aan de ‘erven van den berg van de roep aen’, in het familiearchief als 1784 aangeduid, noemt geen afzonderlijke erfgenamen; de oorspronkelijke titelpagina moet de datering nog bevestigen. ^{1, 11}

Op 19 april 1785 trouwde Joannes Aengenent met Anna Catharina Reijntjes, die in de akte weduwe van Welbert van den Berg van De Roepaan heet. Dit helpt verklaren waarom de naam Aengenent in de latere kring van de Roepaan voorkomt, maar bewijst niet automatisch zijn juridische rol in Hermina's oudere post 7. ¹

Vier Elisabeths — één gevaarlijke verleiding

Het onderzoek heeft meerdere vrouwen met zeer gelijkende namen gevonden. Om een verkeerde tak te voorkomen, blijven zij afzonderlijk:

De overeenkomst in namen is veelzeggend als zoekrichting. Zij is geen bewijs voor één vrouw of één gezinsverband. Een getuige die bij een kind stond, was niet noodzakelijk de moeder, zus of tante van de ouder. ^{1, 7}

Nog een Van-den-Bergh-tak: Catharina uit Wellerlooi

In de recente onderzoeksrondes is ook een oudere vrouw Van den Bergh met een veel duidelijker levensloop naar voren gekomen. Catharina van den Bergh uit Wellerlooi trouwde op 12 mei 1716 in Bergen met Hermanus Jacobs uit Heukelom. Uit gepubliceerde doopregisters zijn acht afzonderlijke dopen van dit echtpaar tussen 1718 en 1736 vastgesteld. Hun dochter Petronilla, gedoopt in 1721, overleed op 2 november 1726. Catharina zelf stierf op 18 april 1738; haar echtgenoot werd op 23 november 1758 in Afferden begraven of als overleden ingeschreven, uitdrukkelijk als weduwnaar van Catharina van den Berg. ¹²

Rond Hermanus is een opmerkelijk hechte kring gevonden van Francisca Jacobs, Gerardus Jacobs/Hermens en Wilhelmus Jacobs/Hermens. Huwelijken, overlijdens en wederzijdse doopgetuigen in Afferden en Bergen brengen vier huishoudens met samen 33 doopvermeldingen in beeld. De drie andere volwassenen zijn sterk waarschijnlijk naaste verwanten van Hermanus. Hun ouders zouden Jacobus Hermens × Agnes Kerckhoffs kunnen zijn, wier kinderen in de jaren 1689–1707 onder precies deze voornamen werden gedoopt. Een akte die al deze volwassen personen uitdrukkelijk als kinderen van dit paar noemt, is nog niet gevonden. ¹²

En Catharina's eigen ouders? De oudere Wellse echtelieden Gerardt van den Bergh en Jenneken Hoecken komen voor in een officiële inventarisbeschrijving van een schuldbekentenis van 19 januari 1714. Zij zijn een mogelijke ouderfamilie. Maar Catharina wordt daarin niet als dochter genoemd. Ook Petrus van den Bergh, de beoogde doopgetuige bij haar dochter in 1721, is niet bewezen haar broer. Hij werd bij de doop vertegenwoordigd door Petrus Dinnissen. Dat hij dezelfde Peter was die vanaf 1722 met Anna Wolters in Kessel (D) kinderen kreeg, blijft een kandidaat-hypothese. ¹²

Deze Wellerlooise familie mag daarom niet worden samengevoegd met de Dercks-groep uit Heijen of met de bewezen Kesselse familie van Peter en Anna. Juist omdat nu zoveel gelijknamige personen zijn gevonden, is het bewaren van de verschillen essentieel.

Wat de kaarten en rekeningen van 1802 nog toevoegen

De jongste onderzoeken hebben niet alleen namen, maar ook de administratieve omgeving beter ontsloten. Een kerkelijke rentenstaat van omstreeks 1802, AA 0633/437, bevat 31 afzonderlijk uitgewerkte renteregels. Onder de debiteuren staan onder anderen Chretien Derks en een Jean Wolters. Hun achternamen zijn relevant, maar geen van deze regels is al gekoppeld aan Hermina's vierguldenpost of aan de ouders van Anna Wolters. Eenzelfde bedrag in twee bronnen kan iets geheel anders voorstellen. ³

Een andere Ottersumse goederenstaat, AA 0633/418, verwijst bij enkele boerderijen naar het Neukloster bij Asperden. Daaronder verschijnt een Everard Diericks als pachter. Ook dit is geen bewezen vermelding van Hermina's familie of De Roepaan. ³

De herlezing van De Maasgouw uit 1908 bracht verwijzingen naar de oude Ottersumse vicarie, Everardus Terbruggen en een Milsbeekse last van drie malder rogge met het goed ‘den Wankum’ als onderpand. Deze publicatie geeft bruikbare aanknopingspunten voor de kerkelijke registers, maar geen rechtstreekse verbinding met Hermina's vier gulden. De lang gezochte stichting of vestigingsakte achter haar rekeningpost is dus nog niet aangewezen. ⁵

Wat weten we nu — en wat zoeken we nog?

We beschikken inmiddels over veel meer dan een naam op een vergeeld blad. De aanwezigheid van Hermina in een Ottersumse rentepost is gedocumenteerd. De oudere Dercks-kring van De Roepaan, een huwelijkscontract met twee minderjarige kinderen, kadasterobjecten, een eigendomsaantekening naar Peter van den Bergh en afzonderlijke families in Heijen en Arcen hebben elk hun eigen bronnen. Het proces over de Bongartshof noemt zelfs met zekerheid een vrouw Deriks die met een Van den Berg getrouwd was, en een halfbroer met wie zij over vaderlijk bezit procedeerde.

Maar Hermina's ouders, echtgenoot, eventuele kinderen en aanspraken op De Roepaan zijn nog niet bewezen. Ook een familieband tussen de Bongartshof-Dercks en Hermina ontbreekt. Voor de afzonderlijk onderzochte Catharina uit Wellerlooi zijn haar vermoedelijke Van-den-Bergh-ouders en de identiteit van doopgetuige Petrus nog niet sluitend vastgesteld.

De meest kansrijke sleutelstukken zijn nu de oorspronkelijke fundatie of vestiging van rentepost 7, de bijbehorende jaargetijden (Gemeentearchief Venlo, collectie Driessen 116/177, /178 en /182), de titel van hypotheekhuis 78, de voogdij- en erfakten rond Dercks–Dennissen, de Bongartshof-processtukken 01.060/43, en de Wellse erfstukken rond 1714–1720 over Gerardt van den Bergh en Jenneken Hoecken. Een enkel duidelijk woord als dochter, zoon, zwager, weduwe of erfgenaam kan een kandidaatfamilie alsnog bewijzen — of uitsluiten.

De namen zijn teruggevonden. De bron die hen allemaal tot één familie maakt, is dat nog niet. En juist daardoor blijft het verhaal eerlijk, controleerbaar en open voor de volgende ontdekking.

Bronnen en verantwoording

De historische persoonsgegevens zijn ontleend aan het bestaande familieonderzoek en aan geciteerde primaire akten of gepubliceerde registertranscripties. ‘Bewezen’ betekent steeds dat de omschreven verhouding in het aangegeven bronstuk of de gecontroleerde transcriptie expliciet is vermeld, niet dat daarmee iedere latere persoon met dezelfde naam is geïdentificeerd. Overige verbanden zijn als sterk waarschijnlijk, kandidaat-hypothese of nog te controleren aangeduid. De originele V- en R-onderzoeksdossiers blijven bestaan (ADD-ONLY).

1. Bestaand artikel ‘Wie was Hermina Dercks?’ — onderzoeksstand 11–12 november 2026; met oorspronkelijke bronbeelden en bronlinks.
2. Ottersum, rentepost 7: oorspronkelijk bewaard bronbeeld, familiearchief foto 256.
3. Familie Van den Bergh 3.0, Hermina Dercks, onderzoeksronden 13 en 14, 13 november 2026: rentenstaat AA 0633/437, goederenstaat AA 0633/418, fotoherkomst en oorspronkelijke kadasterregistratie (Library; ADD-ONLY).
4. Th.W.J. Driessen, De Roepaan te Ottersum, Loo-Kroniek 14 (april 1960), pp. 1–14, vooral pp. 4–5 en bronnoten. Driessens genealogische verklaringen zijn hypotheses, niet aangetroffen filiatieakten.
5. Familie Van den Bergh 3.0, Hermina Dercks — ronde 15, 13 november 2026 (Library; ADD-ONLY): AA 0647/160, Ottersum folio 30/nummer 32; hypotheekfoto’s huis 78; De Maasgouw 1908, pp. 95–96.
6. HCL, Schepenbank Ottersum 01.062/1 (huwelijksvoorwaarden 17 augustus 1722; bronbeeld); 01.062/3 (verkoop juli 1741); HCL 11.01/1361 (Joanna 1714), 11.01/185 (trouwinschrijving 15 september 1722). Familieonderzoek, Dercks-vervolg ronden 4 en 5, 13 november 2026.
7. HCL, Schepenbank Heijen 01.060/43, proces 1764–1767; scan 0005 en scan 0006. Familieonderzoek Hermina–Elisabeth–Joanna, 11 november 2026.
8. HCL, Schepenbank Heijen 01.060/211, /212 en /215 (gezins- en broerformules bij Gossen, Christian en Seger); Dercks-vervolg ronde 4, 13 november 2026.
9. HCL 11.01/624, Heijense overlijdens- en huwelijksregisterbeelden; Dercks-vervolg ronde 5, 13 november 2026 (datumcorrectie huwelijk 1742, overlijdensregel dochter Gossen).
10. Familie Van den Bergh 3.0, Seger Dericks — Arcen en Well, 12 november 2026; GenBronnen, Arcense dopen, met broncodes D1764-007, D1765-016 en D1766-020.
11. GenBronnen, Kessel bij Goch — dopen (historische registertranscripties; zie oorspronkelijke verwijzingen in het bestaande artikel); familieakten over Peter × Anna Wolters, 1780/1783, zoals gedocumenteerd in het familiearchief.
12. Familie Van den Bergh 3.0, V9–V12, Catharina uit Wellerlooi, 13 november 2026 (Library; ADD-ONLY); GenBronnen, Afferden en GenBronnen, Bergen, met onder andere Afferden O1758-020, Bergen H1716-003, O1738-017 en O1726-020.

Publicatienotitie: dit is een nieuw zelfstandig verhaal op basis van de onderzoeksstand van 13 november 2026. Het oude artikel, de bronnen en alle oudere hypothesen blijven ongewijzigd. Deze webeditie is op 13 november 2026 toegevoegd aan het familiearchief.