Vervolglezing hcl 01.059/9 — koopgeld en tiende penning, 1742-1745
Hoort bij Collectie Driessen en de Gennepse processtaten van 1742.
11 november 2026 | ADD-ONLY onderzoeksnotitie
UITKOMST
Achttien nieuwe scanbeelden zijn gelezen: 17-22, 28-32 en 38-44. Daarmee zijn de gaten vóór, tussen en na de eerder gelezen passages van 1742-1743 gevuld tot de processtaat voor 1744. De tekstcontext is nu duidelijker, maar het oorspronkelijke maartrescript en een identificatie van het verkochte grondstuk zijn niet gevonden.
Nieuw inhoudelijk:
1. De staten op scans 22 en 28 noemen het stedelijke geschil met Aron Abrahams te Cleve over de tiende penning van een verkocht grondstuk. Scan 28 is gedateerd 29 december 1742 en zegt dat ongeveer zes weken eerder aanvang is genomen. Er was volgens die staat namens de stad een stuk bij de Koninklijke Kriegs- und Domänenkammer ingediend; een resolutie werd verwacht.
2. Die duur betreft de stedelijke belastingprocedure. Zij dateert NIET de verkoop, Jacobs koopgeldgeschil of een overgang van hypotheekpost 193.
3. Scans 38 en 40-41 melden geen civiele processen bij de plaatselijke magistraat; scan 44 bevat 'Cessat'. Geen van deze teksten noemt een uitspraak of schikking in de zaak van Aron/Jacob. De afloop blijft onbekend.
4. De dag van het maartrescript op de reeds bekende scan 25 is minder zeker dan de eerdere werklezing [9?] kon suggereren. Twee onafhankelijke lezers zien nu eerder een 2, maar kunnen dat niet definitief vastleggen. Veilig te gebruiken: 'maart 1742; dag onzeker (2?/9?)'.
BRON EN LEESOMVANG
HCL, Schepenbank Gennep, 01.059, inventaris 9.
Algemene permalink: https://proxy.archieven.nl/0/8FCC6606F1B34CEA9A114D22D7194A19
De genoemde nummers zijn digitale scanvolgnummers, niet stilzwijgend historische folionummers.
Nieuw in deze ronde: 17, 18, 19, 20, 21, 22, 28, 29, 30, 31, 32, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44.
Eerder gelezen 24-25 zijn alleen voor de juridische samenhang herlezen. Eerder gelezen 23, 26-27, 33-37 en 45 blijven bruikbaar voor de aansluiting, maar zijn geen achttien nieuwe beelden bovenop deze lijst.
De nieuwe bestanden zijn via de bestaande openbare readerroute gedownload. Hun readerpagina, officiële permalink, oorspronkelijke download-URL, afmetingen en SHA-256 zijn per scan vastgelegd in provenance_NNN.json en gezamenlijk in scan_provenance_all.json. Voorbeelden en uitsneden zijn zuiver geometrische verkleiningen/uitsneden; originelen zijn ongewijzigd.
1. TWEE VERWANTE PROCEDUREONDERDELEN BLIJVEN ONDERSCHEIDEN
A. Jacob Denissen contra Aron Abrahams
De brief/het afschrift van 20 november 1742, scans 24-25, opent met het door de Gennepse magistraat ingediende bericht 'ad causam Jacob Denissen contra den Schutz Juden Aron Abrahams'. De naamvorm Denissen wordt niet zonder meer gelijkgesteld aan iedere Dennissen uit andere akten.
B. De stedelijke aanspraak op de tiende penning
Diezelfde brief bespreekt het recht van de magistraat om de tiende penning te vragen van verkopers die geen burgers van de stad zijn. In die context volgt de clausule over het verbieden van uitbetaling van koopgeld aan/door Denissen. De processtaten 22, 28, 35 en 37 omschrijven het geschil vanuit de stad en Aron Abrahams. Zij noemen Jacob niet.
De samenhang berust dus op de doorlopende brieftekst, niet alleen op een overeenkomst in namen. Toch mogen de duur of procesdatum uit de stedelijke staat niet als koopdatum of als aanvang van de afzonderlijk aangeduide zaak Jacob contra Aron worden gepresenteerd. Evenmin staat vast dat het verkochte goed hypotheekpost 193 is.
2. SELECTIEVE WERKTRANSCRIPTIE VAN DE REEDS BEKENDE BRIEF
Geen volledige diplomatische editie. Weglatingen zijn aangegeven; onzekere lezingen blijven tussen haken. De oorspronkelijke beelden zijn doorslaggevend.
Scan 24, opening:
'... was der Magistrath zu Gennep / ad causam Jacob Denissen contra / den Schutz Juden aron Abrahams, sub / praesentato d. [19?] c. m. hieselbst vor- / gestellet und gebetten hat ...'
Scan 24, belasting en koopgeld:
'... den 10ten pfenning Von denen Ver- / kauffern die keine bürger der Stadt sind / zu fordern berechtiget ...'
'... dem Denissen / die auszahlung derer Kauffgelder zu inhibi- / ren Veranlaßet worden ...'
Scan 24 onderaan -> scan 25 bovenaan, bestuurlijke/juridische reactie:
'... und will man demnach das Königl. Löbl. / Justitz Collegium hierdurch Dienstl. / requiriret haben das unterm [2?/9?]ten Mart / a. c. an den Richter zu Gennep in der / Sache erlassene Rescript wieder einzu- / ziehen, und den Magistrath in seiner / Gerechtsame nicht hinderen, sondern vielmehr / diese Sache dessen Cognition zu überlassen ...'
Scan 25, daaropvolgend:
'... den 10ten Pfenning Von / dem Juden beyzutreiben und in der / Cammerey Rechnung nachzuweisen / Cleve ... 20 nov 1742'.
Beperkte duiding:
De novembertekst vraagt/gelast de intrekking van een eerder rescript en bespreekt de bevoegdheid/rechten van de magistraat en de inning/verantwoording van belasting. Zij verwijst expliciet naar een rescript 'in der Sache', maar de inhoud van dat maartstuk zelf is niet gelezen. Dit is geen aangetroffen oorspronkelijke koopakte en geen bewijs dat het maartrescript het begin van het particuliere geschil vormde. Het woord 'Cognition' betreft kennisneming/behandeling door de bevoegde instantie, niet een eigendomstitel.
Datering van het rescript:
Eerdere werklezing: [9?] maart a.c.
Huidige onafhankelijke herlezingen: de cijferaanzet en horizontale onderhaal lijken eerder op de 2 in de datering '20 nov 1742'. De dag is echter niet voldoende zeker om de oude werklezing definitief door 2 te vervangen.
Gebruik daarom: maart 1742, dag onzeker (2?/9?). 'a.c.' staat in de op 20 november 1742 gedateerde tekst.
3. NIEUWE PASSAGES UIT DE PROCESSTATEN
Scan 22, tabel 1742:
De zaak wordt vermeld als een geschil met Aron Abrahams te Cleve over de tiende penning van een verkocht grondstuk. In de aanvangskolom is een oudere lezing doorgehaald en vervangen door 'vor etwa 14 Tag[en]'. De rechterkolom meldt een namens de magistraat aan de Koninklijke Kriegs- und Domänenkammer overgegeven geschrift; een resolutie wordt verwacht. De datum op begeleidend blad 21 is 14 [9bris?] 1742; de maand is in dit verslag niet definitief genormaliseerd. Deze datum/onzekerheid is niet nodig om het goed te identificeren.
Scan 28, nettere staat, 29 december 1742:
Zekere/goed verdedigbare tekstonderdelen:
'... mit dem Juden / Aron Abrahams / zu Cleve ...'
'... an die Stadt Cam- / merey verschuldeten / 10ten pfennings ... / verkaufften / Grund Stück ...'
Aanvang: 'Vor etwa 6 Wochen'.
Stand van behandeling: 'Ist bey der Königl. / Kriegs- und Domainen / Cammer ... von Seiten / der Stadt die erste / Schrifft übergeben / worauff resolutio / erwartet wird'.
Een persoonsnaam in de kolom van de stedelijke advocaat/vertegenwoordiger is niet definitief gelezen; geen toeschrijving als rechter gedaan.
Deze formuleringen bevatten geen veldnaam, ligging, belending, maat, huisnummer, folio 148 of naam Peter van den Bergh. De naam Jacob ontbreekt in deze staten. Er is daarom geen nieuwe perceelsbrug met post 193.
Scans 38, 40-41 en 44:
Scan 38 (4 januari 1744, werklezing dag): bericht dat 'bey hiesigen Magistrat keine civil processen vorhanden' zijn.
Scans 40-41: twee beelden van hetzelfde bericht van 2 januari 1745 met verschoven vouw/bladstand; eveneens geen civiele processen bij de magistraat gemeld.
Scan 44: tabel met overal 'Cessat', aangesloten op aanbiedingsbrief scan 43 van 20 februari 1745 voor het voorgaande jaar 1744.
Deze nulmeldingen vormen geen expliciete uitspraak in de eerder vermelde kamer-/belastingzaak. Geen bewezen afdoening of betalingsdatum daaruit afgeleid.
4. LEESLOG PER NIEUW SCANBEELD
17 — korte aanbiedingsbrief bij processtaat 1740; geen individuele eigendomstekst.
18 — titelblad processen bij stad Gennep, 1741.
19 — processtaat met 'Cessat' in de inhoudskolommen.
20 — korte aanbiedingsbrief processtaat 1741; geen individuele eigendomstekst.
21 — aanbiedings-/titelblad tabel 1742; datum 14 [9bris?] 1742 als werklezing.
22 — vroege staat van stad/Aron, tiende penning; aanvang ongeveer veertien dagen; stuk ingediend bij kamer, resolutie verwacht.
28 — nettere staat van stad/Aron; datum 29 december 1742, aanvang ongeveer zes weken; nog verwachte kamerresolutie.
29 — aanbiedingsbrief van criminele processtaat, 29 december 1742.
30 — titelblad criminele processen 1742; instructie periodieke toezending.
31 — criminele tabel met verklaring dat de stad geen criminele jurisdictie uitoefent en dergelijke processen niet aanwezig zijn. Dit is een uitspraak van deze rapportage, niet een volledige analyse van alle rechterlijke bevoegdheden te Gennep.
32 — ander scanbeeld/vouwstand van dezelfde korte brief als eerder 33 (12 januari 1743), over een kopie van een kamerresolutie voor Aron en het nog niet ontvangen origineel. Geen zelfstandige tweede gebeurtenis.
38 — bericht geen civiele processen bij plaatselijke magistraat, begin januari 1744.
39 — instructie vanuit Cleve, 6 februari 1744, over jaarlijkse processtaten/toezendtermijn. Geen zaakomschrijving.
40 — bericht geen civiele processen bij magistraat, 2 januari 1745; deel door voorliggend blad bedekt.
41 — hetzelfde bericht als 40, andere bladstand.
42 — instructie vanuit Cleve, 5 februari 1745, over processtaten van 1744/toezendtermijn. Geen zaakomschrijving.
43 — aanbiedingsbrief, 20 februari 1745, bij staat van civiele processen over 1744.
44 — bijbehorende nulstaat, 'Cessat' in de inhoudskolommen.
5. EINDGRENS EN CONCRETE VERVOLGVRAAG
Deze achttien beelden leveren een samenhangender administratieve tijdlijn op, maar geen nieuwe oorspronkelijke akte die de familie van Hermina of het verkochte perceel identificeert. Het maartrescript is niet aangetroffen in de nu aangesloten scanreeks; nergens wordt beweerd dat het niet bewaard is.
De nauwkeurigste nieuwe vervolgroute is een rescript aan de rechter te Gennep uit maart 1742 (dag onzeker) en de kamerresolutie die volgens de januari-1743-brief al in afschrift aan Aron was meegedeeld. De inhoud en huidige archiefsignatuur van die stukken zijn niet vastgesteld. Dit verslag doet geen nieuw archiefverzoek.
Geen verbinding met huis 78, geen toepassing van 20 oktober 1752 op huis 78, geen nieuwe familieleden van Hermina als bewezen toegevoegd.
PERMALINKS NIEUWE SCANS
17 https://proxy.archieven.nl/0/B0976017A5764E748E0C76204755D825
18 https://proxy.archieven.nl/0/971F24CEE5554F4D9DF141FE98C65517
19 https://proxy.archieven.nl/0/D9021B21A9654EC59CBB714876FB6887
20 https://proxy.archieven.nl/0/E0EA3E74A74E4F6AB8062E6B4E6B1B90
21 https://proxy.archieven.nl/0/A573504317AA4D01924A3EC5687F359B
22 https://proxy.archieven.nl/0/66EEC72E076541BA92F53149054142E6
28 https://proxy.archieven.nl/0/14F0A7CE4374427D86D09B4712427512
29 https://proxy.archieven.nl/0/ECDE0E0D17A74F9690687BF979455657
30 https://proxy.archieven.nl/0/C3FCB6D3531E4941B6BB82ADFC3E170D
31 https://proxy.archieven.nl/0/A9CD5355A3C246249355B8C73C2828C5
32 https://proxy.archieven.nl/0/57A37035CB434FF59AA626CAA27601A1
38 https://proxy.archieven.nl/0/93696FB80F8B43558C2F709F35B34867
39 https://proxy.archieven.nl/0/2C0F16D4B2D94A36BBFBC2383587B964
40 https://proxy.archieven.nl/0/4A70FFEF4E614D9CA5C126AF5258C1E9
41 https://proxy.archieven.nl/0/A6736FD92C544A56BDA0E62781C9134B
42 https://proxy.archieven.nl/0/4A86CD93491843A79D3E68E3DB8D4237
43 https://proxy.archieven.nl/0/D36B02953873455982DD7651E6C87489
44 https://proxy.archieven.nl/0/6033875D458B437F9E45A523E07C5936
EERDER GELEZEN BRIEF, NU HERLEZEN VOOR NUANCE
24 https://proxy.archieven.nl/0/1B287B99ADB543EFA84B2D226C276BEF
25 https://proxy.archieven.nl/0/01CDA8B5D94B4D32BE6AD2DFA0B5FC97