Onderzoeksnotitie · 7 november 2026

Maaseik, testamenten Maria Bastiaens 1720/1722: directe broncontrole van ‘haer moij’

Onderzoeksdatum: 7 november 2026 Hoofdvraag: Is de Petrus van den Berg, gedoopt 1 januari 1693 te Maaseik als zoon van Petrus senior × Harlindis/Erlindis Benaers, dezelfde man als Peter/Petrus van den Bergh × Anna Wolters te Kessel bij Goch (Duitsland), vanaf 1722?

1. Deze ronde werkelijk gecontroleerd

Een al in de onderzoeksarchiefbewaard bronpakket met vijf originele notarisfoto's is geopend:

• 5 februari 1720, notaris Hermannus Craens, akte 89; bronfoto's scan763, scan764, scan765, FamilySearch DGS 009003915.
• 15 mei 1722, dezelfde notaris, akte 237; bronfoto's scan911, scan912. De aantekening in de marge van 1720 verwijst naar de herroeping in 1722, zoals reeds in de oudere herlezing van 2 november is gedocumenteerd.

Dit zijn geen nieuw verkregen historische scans. De beelden waren in het projectarchief aanwezig. De huidige uitsneden en vergrotingen zijn uitsluitend leeshulpen, geen bewerkte originelen voor archivering als nieuwe akte.

Herlezing van origineel scan764 — 1720

Op de linker bladzijde, bovenin, in de bepaling over kinderen van Peter van den Bergh, is na verweckt bij de passage haer moij Erlindij Beners herkenbaar. Een selectie van de regel, met bewust beperkte zekerheid over omringende woorden:

... aen de andere kinderen van dits peter van de bergh verweckt bij haer moij Erlindij Beners ...

Bronstatus: de woorden haer moij en de naastgelegen naam Erlindis/Erlindij Beners zijn nu rechtstreeks op de historische foto aangewezen. Geen volledige diplomatische transcriptie van scan764; verdere spellings- en leestekens blijven open.

Moei/moij betekent in historisch Nederlands tante. Het woord kon ook voor aangetrouwde familie of incidenteel een niet-bloedverwante aanspreekrelatie worden gebruikt. Daarom is de identificatie van de testatrice en de precieze genealogische verwantschap nog niet op grond van dit ene woord bewezen. Voor de taalkundige definitie zie Michiel de Vaan, moei (https://neerlandistiek.nl/2014/12/addenda-ewn-moei/) en P. Weiland, woordenboek [Moei] (https://www.dbnl.org/tekst/weil004nede10_01/weil004nede10_01_0602.php).

Vergelijking met het bewaarde handschriftuittreksel van 1722

Ook in het al bewaarde originele beeld scan911, rechterblad, midden, is de verwantschapsformulering rond Peter, Geertruijt en Erlindis herkenbaar. Zij komt overeen met de al in oktober 2026 gemaakte geselecteerde werklezing (02_GESELECTEERDE_WERKLEZINGEN.md):

... Peter van den Berg en Geertruijt van den Bergh / kinderen van haer Oom Peter van den Bergh en Erlindis / Beners, haer moije ...

In dat eerdere uittreksel krijgen Peter junior en Geertruijt ieder 50 gulden als testamentair legaat. Dit is een testamentaire bepaling, geen ontvangstbewijs. Het oorspronkelijke beeld van 1722 is nu op deze specifieke regels opnieuw rechtstreeks nagezien, maar de volledige akte is niet integraal diplomatisch ontcijferd. Dat de oom/moei-taal in beide dispositieve contexten voorkomt, vergroot het gewicht van de verwantschapsvermelding; het zijn twee testamenten van dezelfde testatrice, geen twee onafhankelijke verklaringen van verschillende getuigen.

Deduplicatie: de verwantschapswoorden uit 1722 waren al gedocumenteerd in het rapport van 16 oktober 2026, en de originele twee testamenten werden op 2 november 2026 reeds herlezen. De toegevoegde waarde van deze ronde is de directe visuele nacontrole van de oom/moij-woorden op beide bewaarde originele fotobladzijden (1720 en 1722), niet een voor het eerst ontdekt familieverband. Geen nieuwe persoon/generatie bewezen.

2. Waarom dit relevant is, en wat niet volgt

Wel brongebonden: de in de Maaseikse testamenten genoemde oudere Peter van den Bergh en Erlindis Beners staan in een expliciet als oom-/tantekring omschreven familiecontext bij de testatrice Maria Bastiaens. De 1720-clausule draagt een rechtstreekse formulering over de kinderen van Peter en Erlindis.

Nog niet bewezen:

• Testatrice Maria Bastiaens = Maaseikse dopeling Maria 1 januari 1677, dochter Sebastianus Bastiaens × Severa Benaers. Er zijn andere volwassen Maria Bastiaens-profielen; de oudere Maria Bastiaens/Pelanders × Michael Hechtermans is aantoonbaar NIET Maria 1677.
• Moij = een exacte biologische broer-/zusrelatie tussen de ouder van Maria en Harlindis, noch de precieze familiezijde, zonder eigen ouderbewijs.
• Legataris Peter, zoon van de oudere Peter × Erlindis, = dopeling 1 januari 1693. Dit blijft op leeftijd, naam en gezin wel een sterk te onderzoeken koppeling, maar behoeft een expliciete identificatie.
• Maaseikse Peter = Kesselse Peter × Anna Wolters. Geen originele tekst met Anna Wolters, Kessel (D), Goch, Gennep of De Roepaan gevonden in de gecontroleerde passages.
• Dat het oorspronkelijke legaat van 1720 geldig bleef nadat het testament in 1722 werd herroepen, of dat enig legaat ooit is betaald. Het handmerk op het slotblad 912 behoort volgens eerdere lezing aan Peter Daemen, niet aan legataris Peter van den Bergh.

3. Herdruk losse testamenten 1966/1995 — correct gededupliceerd

Een origineel publicatiebeeld van Marcel Hendrickx' lijst Testamenten uit de XVIIe en XVIIIe eeuw te Maaseik bewaard is deze ronde gecontroleerd via De Maaseikenaar, 1995 nr. 4, p. 202–205 (herdruk van Vlaamse Stam, 1966):

https://www.demaaseikenaar.be/msk1995_4.pdf

De lijst noemt onder meer 9 april 1738 Ida Agnes Bollen, weduwe van Reyner Vandebergh (origineel) en 7 november 1727 Elisabeth Kerris, weduwe Dirck Reynders (uittreksel). Cruciale deduplicatie: Ida Agnes 1738 was al volledig als zoekroute opgenomen in MC319–MC324 van 30 september 2026; zij is deze ronde géén nieuw gevonden testament. Ook Elisabeth Kerris behoort tot de reeds onderzochte Kerris–Reynders-familie. De huidige winst is een opnieuw visueel gecontroleerde gedrukte archiefinventaris, geen oorspronkelijke testamenttekst.

4. Beste discriminatiebronnen, zonder zijtakken als voorouders te presenteren

1. Maaseik, nalatenschap van oudere Petrus na secundair gemelde sterfdatum 20 maart 1724. Rijksarchief Hasselt, Schepenbanken Maaseik. Rolregisters, BE-A0515.42, Rollen Loons Recht nr. 8 (juni 1710–februari 1728) als mogelijke procesroute. Dit is een rolregister, geen bewezen gicht-/erfregister en er is nog geen specifieke boedelakte geïdentificeerd. Parallel bij stadsarchief Maaseik navragen waar eigendomsgichten 1715–1730 en eventuele erfdelingen berusten. Geen Hasseltse schepenbankinventaris EP1716 aan Maaseik toeschrijven.
2. Notaris J.W. van Reij 28 juni 1760, testament van Maria Bastiaens (XI–142ab, nr. 130, sterke filmkandidaat 1462285 item 2): vergelijk de volledige minuut met beide Craens-testamenten. Identiteit 1722=1760, eerdere wilsbeschikkingen en rechtsopvolging onbekend.
3. Elen oudere Petrus × Petronella Severijns, oorspronkelijke ouder-/huwelijks-/sterf-/erfbronnen rond 1725 en 1747. Een bewezen herkomst van deze Elense man kan de Maaseikse hypothese voor Kessel versterken dan wel uitsluiten.
4. Kessel bij Goch / Gennep / Ottersum, een onafhankelijk document met Peter als zoon van Petrus × Harlindis én echtgenoot van Anna Wolters of inwoner van Kessel/Goch. De Kesselse doopgetuigen alleen voldoen niet.

5. Afronding

Nieuwe originele akten verkregen: 0. Al bestaande originele notarisfoto's gericht opnieuw gecontroleerd: 5. Verwantschapspassages 1720 en 1722 opnieuw aan originele fotobladzijden getoetst: 2. Nieuwe bewezen oudere voorouder: 0. Maaseik 1693 → Kessel × Anna Wolters: KANDIDAAT-HYPOTHESE, ongewijzigd. Roermond 9 oktober 1681 ‘Petrus’-doop: UITGESLOTEN; het betreft Margareta filia.